Ngày 26 tháng 5, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (gọi tắt là Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM) đã tổ chức hội nghị rút kinh nghiệm từ đợt làm trước về việc lấy mẫu, số hóa và bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ.
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM, trên địa bàn thành phố hiện có 18 nghĩa trang liệt sĩ với tổng số 46.180 ngôi mộ. Qua khảo sát, có 9.869 ngôi mộ chưa có thông tin, cần được lấy mẫu để giám định ADN. Riêng tại Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh có 13.821 ngôi mộ, trong đó 1.739 ngôi mộ thuộc diện cần lấy mẫu ADN.
Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, gắn liền với đạo lý uống nước nhớ nguồn, thể hiện trách nhiệm tri ân của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Thành phố Hồ Chí Minh được chọn tổ chức làm trước việc lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ thành phố, qua đó rút kinh nghiệm để triển khai rộng rãi trong thời gian tới.
Kết quả lấy mẫu tại 100 ngôi mộ đầu tiên
Thành phố Hồ Chí Minh đã thành lập tổ lấy mẫu và lực lượng phục vụ gồm 50 người, bao gồm các bộ phận khai quật, vận chuyển hài cốt vào khu vực lấy mẫu, lấy mẫu, tuyên truyền, bảo đảm an ninh trật tự. Công tác chuẩn bị vật chất được thực hiện theo yêu cầu kỹ thuật, trong đó có các vật tư dùng nhiều lần, vật tư dùng một lần, vật chất nghi lễ và vật chất thay thế.
Ngày 20 tháng 5, Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM đã tổ chức phát động lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ đối với những ngôi mộ chưa xác định được thông tin, với tinh thần làm trước để rút kinh nghiệm. Trong 4 ngày thực hiện, chưa tính thời gian hoàn chỉnh các phần mộ, lực lượng chức năng đã khai quật và lấy mẫu từ 100 ngôi mộ liệt sĩ. Kết quả, 61 ngôi mộ đã lấy được mẫu phẩm; 39 ngôi mộ không lấy được mẫu phẩm do hài cốt đã phân hủy hoàn toàn, trong đó có 4 ngôi mộ không có hài cốt.
Theo Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM, toàn bộ quá trình lấy mẫu được thực hiện theo quy trình đã được tập huấn và Quyết định số 1973/QĐ-BQP ngày 22 tháng 4 năm 2026 của Bộ Quốc phòng. Các khâu lấy mẫu, bảo quản, bàn giao, lưu trữ tạm thời, vận chuyển mẫu và số hóa thông tin được tiến hành chặt chẽ, nghiêm túc, bảo đảm an toàn, không để xảy ra sai sót hoặc lây nhiễm chéo mẫu phẩm.
Đặc biệt, lực lượng làm nhiệm vụ thực hiện nguyên tắc một hài cốt tại một thời điểm, một thời điểm chỉ mở một hài cốt tại vị trí thao tác nhằm hạn chế tối đa nguy cơ nhầm lẫn mẫu. Sau mỗi buổi lấy mẫu, các đơn vị đều kiểm đếm, đối soát, niêm phong hiện trường, di chuyển mẫu về nơi lưu trữ tạm thời và bàn giao theo đúng ký hiệu, hồ sơ kèm theo.
Mục tiêu hoàn thành lấy mẫu ADN 9.869 ngôi mộ trước tháng 5 năm 2027
Từ kết quả lấy mẫu ADN 100 ngôi mộ liệt sĩ đầu tiên, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ hoàn thiện quy trình, số hóa dữ liệu và phấn đấu hoàn thành lấy mẫu đối với 9.869 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin trước tháng 5 năm 2027.
Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn nhiều khó khăn do đây là nhiệm vụ mới, chưa có tiền lệ, triển khai trong thời gian gấp. Nhiều phần mộ được chôn cất từ lâu, qua nhiều lần tôn tạo, kết cấu kiên cố nên quá trình khai quật gặp trở ngại. Chất lượng hài cốt sau nhiều năm bị phân hủy mạnh, khiến việc lựa chọn mẫu đủ tiêu chuẩn giám định ADN không dễ dàng.
Ngoài ra, cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật có nội dung chưa đồng bộ; một số lực lượng lần đầu thực hiện nên còn lúng túng trong ngày đầu. Việc số hóa thông tin cũng ảnh hưởng đến tiến độ vì mỗi ngôi mộ phải thực hiện toàn trình, từ chụp ảnh hiện trạng, gán mã định danh đến đối soát hồ sơ, sau đó mới chuyển sang ngôi mộ tiếp theo.
Từ thực tế này, phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó chính ủy Quân khu 7, Trưởng ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 đề nghị Ban Chỉ đạo 515 Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục rút kinh nghiệm từ đợt làm trước tại Nghĩa trang liệt sĩ thành phố; rà soát, hoàn thiện quy trình; tổ chức tập huấn kỹ cho các lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ; chuẩn bị đầy đủ vật chất, trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ, dữ liệu, mã định danh và quá trình lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ.
Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM xác định thời gian tới sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động nhân dân và cả hệ thống chính trị tham gia thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Thành phố phấn đấu đến tháng 5 năm 2027 hoàn thành lấy mẫu đối với 9.869 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tại 18 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.
