Nhiều sản phẩm, dịch vụ đổi mới sáng tạo ra đời cùng hàng loạt chính sách, cơ chế về khoa học công nghệ được hoàn thiện là những kết quả đạt được sau 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Hàng loạt mô hình đổi mới sáng tạo ra đời
Trình bày tóm tắt Báo cáo sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết 57 tại hội nghị sơ kết mới đây, Chánh văn phòng T.Ư Đảng Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh Nghị quyết 57 đã mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước. Nhiều hoạt động như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số tăng tốc và nhiều cơ chế đột phá đã được ban hành.
Chẳng hạn, trong lĩnh vực nhân lực số, phong trào Bình dân học vụ số năm 2026 đã tổ chức 150 lớp học trực tuyến, thu hút hơn 880.000 lượt học, giảm gần 80% chi phí. Hay trong lĩnh vực dịch vụ công, xác thực điện tử tại 18 cảng hàng không phục vụ khoảng 1,4 triệu lượt khách, tiết kiệm khoảng 7.700 tỉ đồng mỗi năm. Về y tế, hơn 12.400 cơ sở khám chữa bệnh sử dụng căn cước thay thế thẻ bảo hiểm y tế giấy; hình thành 2,5 triệu bệnh án điện tử, giúp tiết kiệm khoảng 1.000 tỉ đồng mỗi năm. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID đạt hơn 71 triệu tài khoản kích hoạt dùng trong dịch vụ công, tài chính, ngân hàng, hàng không, y tế; Mạng bảo mật liên thông và nền tảng số dùng chung cơ bản đã hoàn thành 98%, với 7.137 điểm kết nối; Hệ thống điều hành tác nghiệp của Đảng đã triển khai tới toàn bộ các xã, phường, đặc khu.
Song song, một số mô hình khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo được triển khai ở địa phương gắn với chuỗi giá trị như Cà Mau nhân rộng mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh tuần hoàn ít thay nước (RAS-IMTA) lên quy mô 1.500 ha; Vĩnh Long ứng dụng 62 máy bay không người lái (UAV), phân bón nano và công nghệ nuôi cấy phôi sạch bệnh để nâng cao hiệu quả sản xuất; Nghệ An phát triển phân bón hữu cơ vi sinh từ phụ phẩm nông nghiệp, tạo hướng đi cho kinh tế tuần hoàn; Lào Cai ứng dụng công nghệ gen trong bảo tồn giống bản địa; Quảng Trị làm chủ nhiều quy trình công nghệ sinh học để phát triển các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao gắn với OCOP; Tuyên Quang phát triển bản đồ số và hướng dẫn viên AI. Mới nhất, trong tuần cuối tháng 6, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND về việc cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp sử dụng máy bay không người lái (UAV/drone) trên địa bàn tỉnh. Đây được xem là bước đi tiên phong nhằm khai thác tiềm năng kinh tế không gian tầm thấp của Việt Nam.
Chiến lược đột phá khoa học công nghệ
Chánh văn phòng T.Ư Đảng Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh điều có ý nghĩa chiến lược nhất của Nghị quyết 57 không chỉ là các kết quả cụ thể đạt được mà là việc Nghị quyết đã xác lập một mô hình phát triển mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu của tăng trưởng, thay thế dần mô hình phát triển dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp. Đây là sự chuyển đổi tư duy phát triển có tính nền tảng, tạo tiền đề để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và năng suất. Tư duy quản lý cũng chuyển mạnh từ quản lý hoạt động khoa học công nghệ sang kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhiều cơ chế đột phá như sandbox, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, thu hút nhân tài... đã thật sự thúc đẩy các viện nghiên cứu, doanh nghiệp mạnh dạn hơn.
Phân tích cụ thể, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (Hội Truyền thông số Việt Nam) cho rằng kết quả thực chất và thấy rõ nhất sau khi Nghị quyết 57 được ban hành là về mặt thể chế đã hoàn thiện hơn. Hàng loạt công nghệ mới được hỗ trợ ra đời như sandbox về thị trường tài sản mã hóa, kinh tế tầm thấp... Đáng chú ý, Nghị quyết 57 mở ra một không gian phát triển mới khi chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu, đồng thời miễn trừ trách nhiệm trong các thử nghiệm công nghệ mới nếu thiệt hại đến từ nguyên nhân khách quan. Điều này mở đường cho những ý tưởng táo bạo, đột phá so với trước đây.
Chẳng hạn, TP.HCM đã thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm TP.HCM quy mô ban đầu 500 tỉ đồng, gồm vốn góp ngân sách và tư nhân. Hay Cần Thơ cho ra mắt Quỹ Phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo TP. Cần Thơ. Tương tự, các sàn khoa học công nghệ ở nhiều địa phương cung cấp thông tin cho doanh nghiệp cũng được tăng tốc... Một điểm đáng lưu ý khác tại Nghị quyết 57 là tăng đầu tư cho hoạt động khoa học công nghệ nói chung, gồm kinh phí cho nghiên cứu phát triển (R&D) đạt 2% GDP (nếu tính theo GDP năm 2024 sẽ tương đương hơn 230.000 tỉ đồng) và bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia. Đây là nguồn lực thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ của Việt Nam. Hay nói cách khác, khi nguồn tiền chi cho lĩnh vực này nhiều hơn thì thị trường sẽ phát triển mạnh, càng tạo ra nhiều cơ hội hơn cho doanh nghiệp. Tương tự, các công nghệ mới sẽ ưu tiên phát triển như AI, internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, bán dẫn, công nghệ lượng tử, nano, thông tin di động 5G, 6G, thông tin vệ tinh và một số công nghệ mới nổi đã thúc đẩy các viện nghiên cứu, trường đại học đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực cho các ngành này hay nhiều công ty cũng tập trung nguồn lực phát triển...
"Rất nhiều chính sách vẫn còn cần thời gian để triển khai thực tế hay mang lại kết quả rõ ràng nhưng Nghị quyết 57 thật sự đã tạo ra động lực tăng trưởng mạnh cho khoa học công nghệ của Việt Nam và từ đó sẽ có những tác động đến nhiều lĩnh vực kinh tế khác. Môi trường phát triển khoa học công nghệ ngày càng được hoàn thiện không chỉ tạo niềm tin cho doanh nghiệp trong nước mà cũng sẽ thu hút thêm nhiều tập đoàn nước ngoài trong lĩnh vực này đến Việt Nam tham gia đầu tư, phát triển", ông Nguyễn Quang Đồng nhận định.
Động lực tăng trưởng hướng đến mục tiêu nước có thu nhập cao
Ông Nguyễn Quang Đồng phân tích khi lĩnh vực khoa học công nghệ nói chung được tăng tốc thì sẽ lan tỏa sang nhiều ngành kinh tế khác. Song, để đưa Nghị quyết 57 thật sự "thấm" vào từng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ, thì các địa phương phải tiếp tục đẩy mạnh truyền thông chính sách. Các tỉnh thành phải công khai các thông tin liên quan như các gói thầu mua sắm công trong lĩnh vực khoa học công nghệ, những chính sách hỗ trợ cụ thể... Ông Đồng lưu ý để phát triển hệ sinh thái khoa học công nghệ mạnh thì bên cạnh các tập đoàn lớn vẫn phải phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hơn nữa, số lượng doanh nghiệp nhỏ, công ty start-up tại Việt Nam trong lĩnh vực khoa học công nghệ đa phần là nhỏ nên rất cần nguồn lực hỗ trợ của nhà nước cho khu vực này.
Phân tích cấu trúc kinh tế Việt Nam để thấy rõ hơn sự tất yếu của Nghị quyết 57, TS Trần Văn Khải, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, dẫn Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) chỉ ra rằng tăng trưởng không thể tiếp tục dựa dài hạn vào "bơm thêm vốn" và "nới thêm tín dụng" theo lối cũ. Với nguồn lực đất đai và lao động giá rẻ, giới hạn cũng ngày càng rõ hơn. Báo cáo "Viet Nam 2045 - Growing Greener" cho biết Việt Nam xếp thứ 13 toàn cầu về rủi ro khí hậu giai đoạn 2000 - 2019, trong khi khủng hoảng khí hậu đã và đang đe dọa trực tiếp nông nghiệp, giao thông, đô thị và các trung tâm công nghiệp. Điều này khiến mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên và chuyển đổi đất đai theo logic ngắn hạn trở nên kém bền vững hơn rất nhiều. Hay với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thu hút bằng ưu đãi, giới hạn không nằm ở chỗ FDI mất vai trò, mà ở chỗ "ưu đãi đơn thuần" không còn đủ để tạo bứt phá...
"Đây chính là lý do Nghị quyết 57 chuyển trọng tâm sang thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược: tức là chuyển từ thu hút FDI bằng 'đầu vào rẻ' sang kiến tạo hệ sinh thái để thu hút FDI chất lượng cao, có liên kết, có chuyển giao và có nâng cấp chuỗi giá trị", TS Khải nhấn mạnh.
Từ những phân tích trên, TS Trần Văn Khải chỉ rõ: Trong mô hình phát triển kinh tế mới, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn ở "vòng ngoài", mà trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và động lực tăng trưởng cốt lõi. Công nghệ giúp nâng năng suất, giảm chi phí biên, mở ra ngành mới, sản phẩm mới, mô hình kinh doanh mới. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo là cơ chế biến tri thức thành giá trị thị trường, thành doanh nghiệp mới, thành lợi thế cạnh tranh mới. Chuyển đổi số thì đi xa hơn - làm thay đổi cả phương thức quản trị quốc gia, quản trị doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57 ra đời mang ý nghĩa bước chuyển dịch chiến lược từ tư duy tăng trưởng theo lượng sang tư duy tăng trưởng theo chất. Có thể hiểu, đây không chỉ là đưa câu chuyện ứng dụng công nghệ, mà là tái cấu trúc nền kinh tế và bộ máy phát triển trên nền tảng tri thức, dữ liệu, năng lực làm chủ công nghệ. Nghị quyết 57 không đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở vai trò "bổ trợ", mà nâng lên thành động lực chính của phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới quản trị quốc gia và ngăn chặn nguy cơ tụt hậu. Các chỉ tiêu về TFP, R&D, kinh tế số, dữ liệu và công nghệ chiến lược đều cho thấy mục tiêu không chỉ là số hóa thủ tục hành chính, mà là tái cấu trúc nền kinh tế và phương thức quản trị trên nền tảng tri thức và dữ liệu.
"Khi Nghị quyết 57 coi dữ liệu là tư liệu sản xuất chính; khi Nghị quyết 214 buộc hệ thống chính trị phải chuẩn hóa, liên thông, chia sẻ dữ liệu; khi Nghị định 264 tạo công cụ vốn mạo hiểm và khi Thông báo số 22-TB/CQTTBCĐ yêu cầu Nhà nước đóng vai trò 'người mua đầu tiên' cho sản phẩm công nghệ chiến lược, thì thông điệp đã rất rõ: mô hình phát triển mới phải đặt công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu và năng lực làm chủ công nghệ vào trung tâm của tăng trưởng, quản trị và sức cạnh tranh quốc gia", TS Trần Văn Khải nhìn nhận.
Kinh tế số gia tăng
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, lũy kế đến hết tháng 5.2026, cả nước có 963 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ cùng 37 trung tâm đổi mới sáng tạo tại 26 trong số 34 tỉnh, thành phố. Đặc biệt, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số năm 2025 ước đạt 14,02% GDP, tương đương khoảng 72,1 tỉ USD, tiếp tục khẳng định vị thế ngày càng quan trọng của kinh tế số trong nền kinh tế quốc dân. Hạ tầng số tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Tốc độ băng rộng di động của Việt Nam đạt 207,3 Mbps, xếp thứ 11 trong số 104 quốc gia; tốc độ băng rộng cố định đạt 287,33 Mbps, đứng thứ 11 trong số 154 quốc gia.
