Thành Phố Hồ Chí Minh Đẩy Mạnh Xây Dựng Đô Thị Thông Minh
Trong giai đoạn từ năm 2018 đến 2025, Thành phố Hồ Chí Minh đã tích cực triển khai “Đề án Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đô thị thông minh”, kết hợp chặt chẽ với Chương trình Chuyển đổi số. Đến thời điểm hiện tại, thành phố đã thiết lập được một hệ sinh thái số ban đầu, bao gồm hạ tầng số, nền tảng dữ liệu, các hệ thống thông tin dùng chung và nhiều ứng dụng chuyên ngành. Những thành phần này phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công, đồng thời tăng cường tương tác với người dân và doanh nghiệp.
Hạ Tầng Số Và Dữ Liệu Được Hình Thành Vững Chắc
Một trong những thành tựu nổi bật là việc xây dựng và vận hành Bản đồ số Thành phố Hồ Chí Minh, tích hợp hơn 200 lớp dữ liệu GIS. Bản đồ này hỗ trợ đắc lực cho các lĩnh vực quản lý đất đai, quy hoạch xây dựng, hạ tầng kỹ thuật, giao thông, môi trường và nhiều khía cạnh đô thị khác. Thành phố hiện sở hữu 12 trung tâm dữ liệu lớn và đang chuẩn bị hình thành bốn siêu trung tâm dữ liệu, từng bước xây dựng mạng lưới hạ tầng dữ liệu phục vụ cho chính quyền số và đô thị thông minh.
Kho dữ liệu dùng chung toàn thành phố cũng đã được triển khai, giúp kết nối dữ liệu từ hệ thống thông tin của các sở, ban, ngành và địa phương. Hệ thống này liên thông với Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng vững chắc cho việc quản lý và phát triển.
Chuyển Đổi Sang Mô Hình Đô Thị - Vùng Sau Mở Rộng
Sau quá trình sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh đang dần chuyển sang mô hình đô thị - vùng với không gian phát triển mở rộng, đa cực và đa chức năng. Mô hình này bao gồm các khu vực đô thị trung tâm, đô thị vệ tinh, khu công nghiệp - công nghệ cao, khu logistics - cảng biển và các không gian sinh thái, dịch vụ liên vùng. Quy mô dân số, diện tích tự nhiên, hạ tầng kinh tế - xã hội và hạ tầng kỹ thuật của thành phố mới đã được mở rộng đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các thị trường lao động, dịch vụ và công nghệ quy mô lớn.
Theo ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp xanh Thành phố Hồ Chí Minh, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc “làm thêm công nghệ”, mà là “thiết kế lại mô hình quản trị cho một siêu đô thị vùng”. Ông nhấn mạnh rằng công nghệ chỉ là công cụ, yếu tố quyết định nằm ở cơ chế điều phối vùng, cơ chế chia sẻ dữ liệu bắt buộc và cơ chế ra quyết định theo thời gian thực.
Ưu Tiên Giải Quyết Các Bài Toán Cấp Vùng
Thay vì dàn trải nguồn lực vào quá nhiều hạng mục, thành phố nên tập trung ưu tiên vào ba bài toán điều hành cấp vùng:
- Giao thông liên vùng và logistics.
- Ngập nước, môi trường, phát thải và thích ứng khí hậu.
- Dịch vụ công và dòng di chuyển lao động không phụ thuộc địa giới hành chính.
Ông Kỳ cũng đề xuất rằng, trong giai đoạn tới, Thành phố Hồ Chí Minh cần được quy hoạch như một “tam giác chức năng thông minh” để tận dụng tốt thế mạnh của cả ba địa phương trước khi sáp nhập.
Cần Thêm Nhiều Đột Phá Trong Giai Đoạn Tới
Theo lộ trình của dự thảo đề án, trong hai năm tới, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục hoàn thiện các nền tảng và thể chế để thúc đẩy các mô hình thí điểm. Các hoạt động bao gồm thành lập Hội đồng điều phối phát triển đô thị thông minh, xây dựng kho dữ liệu dùng chung, vận hành cơ chế sandbox cho trí tuệ nhân tạo (AI) và bản sao số (Digital Twin). Giai đoạn 2028 - 2029 sẽ chứng kiến việc đầu tư mở rộng các mô hình thí điểm ra toàn thành phố và hoàn thiện Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh.
Phó Chủ tịch Hội Tin học Thành phố Hồ Chí Minh Đỗ Đức Trung cho rằng, để kết nối chính quyền và người dân hiệu quả hơn, các chương trình phát triển cần được đo lường bằng kết quả thực tế mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết kế công nghệ và giải pháp phục vụ cho các đối tượng yếu thế trong quá trình triển khai mô hình đô thị thông minh.
Giải Pháp Dữ Liệu Và Phát Triển Cơ Sở
PGS, TS Thoại Nam, Viện trưởng Khoa học và Công nghệ Tiên tiến liên ngành, Trường đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, nhận định rằng với diện tích tăng gấp ba lần như hiện nay, việc tập trung toàn bộ dữ liệu vào một kho duy nhất có thể gây tắc nghẽn và khó quản lý. Giải pháp được đề xuất là xây dựng Lưới dữ liệu (Data Mesh) với những thay đổi linh hoạt cho từng lĩnh vực.
Việc xây dựng mô hình phường xã thông minh là yêu cầu tất yếu và cấp thiết, đóng vai trò như những “tế bào” sống trong hệ sinh thái siêu đô thị 14 triệu dân. Các phường lõi trung tâm nên tập trung vào dịch vụ và giao thông thông minh, trong khi các xã tại khu vực công nghiệp hay cảng biển cần ưu tiên quản trị lao động số và logistics.
Định Hướng Tương Lai Và Xuất Khẩu Giải Pháp
Thành phố cũng cần nâng tầm cơ chế sandbox hiện có thành các Phòng thí nghiệm sống (Living Labs) thực thụ tại các khu đô thị mới hoặc khu công nghệ cao. Việc đẩy mạnh phòng thí nghiệm dữ liệu mở (Open Data Lab) gắn liền với sàn dữ liệu chung sẽ giúp hệ sinh thái khởi nghiệp hình thành các “sản phẩm dữ liệu” có độ chính xác cao, giải quyết trực tiếp các bài toán đô thị đặc thù.
Ông Nam gợi ý thêm: “Đặc biệt, đề án nên bổ sung định hướng ‘xuất khẩu giải pháp đô thị thông minh’ để có thể đóng gói các bí quyết quản trị thành những sản phẩm công nghệ cung cấp cho các đô thị khác.”
Ông Kỳ cũng nêu vấn đề: “Phải bảo đảm nguyên tắc ‘một kiến trúc, một chuẩn dữ liệu, một nền tảng tích hợp, nhiều ứng dụng mở’ để tránh khóa công nghệ, tránh đầu tư manh mún và tạo không gian cho doanh nghiệp Việt tham gia lâu dài.”
