Bộ Khoa học và Công nghệ đẩy mạnh cơ chế tài trợ ổn định cho khoa học cơ bản
Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ hoàn thiện cơ chế tài trợ nghiên cứu ổn định hơn cho khoa học cơ bản, đồng thời mở ra các cơ chế linh hoạt để kết nối nghiên cứu với ứng dụng thực tiễn. Thông tin này được Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đưa ra tại buổi làm việc của Thủ tướng Phạm Minh Chính với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam vào ngày 23/2.
Vai trò trụ cột của Viện Hàn lâm trong bối cảnh mới
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được xác định là thiết chế "giữ nền" cho tri thức, nơi nuôi dưỡng khoa học cơ bản và tạo ra những tri thức nền tảng cho sự phát triển dài hạn của đất nước. Trong bối cảnh khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm, vai trò của Viện không những không giảm mà càng trở nên quan trọng hơn.
Tuy nhiên, cách thực hiện vai trò này cần có sự điều chỉnh chiến lược. Viện cần tiếp tục khẳng định vị thế là nơi tạo ra tri thức gốc, tri thức dài hạn mà khu vực doanh nghiệp không thể đảm nhận. Đồng thời, trong giai đoạn mới, Viện nên mở rộng không gian ảnh hưởng của tri thức, để tri thức không chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm mà thẩm thấu vào đời sống kinh tế - xã hội.
Ba vai trò chiến lược được Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất
Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, Viện Hàn lâm nên tập trung mạnh hơn vào ba vai trò chiến lược sau:
- Dẫn dắt khoa học cơ bản quốc gia: Viện phải là nơi xác lập các hướng nghiên cứu mũi nhọn, dài hạn, gắn với các thách thức lớn như năng lượng, môi trường, vật liệu mới, đất hiếm, sinh học, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ biển và công nghệ vũ trụ.
- Là "bộ não khoa học" cho hoạch định chính sách: Viện cần tham gia sâu hơn vào việc cung cấp luận cứ khoa học cho các quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước, trở thành địa chỉ tin cậy cho những phân tích khoa học sâu sắc.
- Làm cầu nối tri thức giữa khoa học cơ bản và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Viện có thể đóng vai trò ươm mầm ý tưởng khoa học, tạo ra các "hạt giống công nghệ" để các trường đại học, doanh nghiệp và startup tiếp nhận phát triển.
Cam kết tài chính và cơ chế hỗ trợ mới
Bộ Khoa học và Công nghệ xác định trách nhiệm thiết kế thể chế phù hợp để Viện Hàn lâm làm tốt hơn vai trò của mình. Ngân sách dành cho khoa học cơ bản sẽ được cố định ở mức 15-20% cho giai đoạn 2025-2030, tương đương từ 5.000 đến 10.000 tỷ đồng mỗi năm, gấp nhiều lần so với trước đây.
Ngân sách nghiên cứu dành cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ năm 2026 cũng đã được dự kiến tăng gấp đôi so với năm 2025, và Viện sẽ thực hiện quản lý theo cơ chế quỹ. Bộ cũng đã lập kế hoạch đặt các phòng thí nghiệm trọng điểm tại Viện, đồng thời khuyến khích Viện mạnh dạn đổi mới quản trị nghiên cứu khoa học, trao quyền nhiều hơn cho các nhóm nghiên cứu mạnh và đầu tư hạ tầng phòng thí nghiệm hiện đại.
Quan hệ đối tác chiến lược và tầm nhìn dài hạn
Bộ Khoa học và Công nghệ không mong Viện Hàn lâm trở thành "đơn vị thực thi chính sách", mà mong Viện trở thành đối tác trí tuệ chiến lược. Mối quan hệ giữa Bộ và Viện không phải là quan hệ hành chính thuần túy, mà là quan hệ đồng hành vì sự phát triển dài hạn của khoa học và công nghệ Việt Nam.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng tin tưởng rằng, với truyền thống, trí tuệ và tâm huyết của đội ngũ các nhà khoa học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vững vai trò trụ cột của khoa học cơ bản quốc gia, đồng thời thích ứng linh hoạt với yêu cầu mới của thời đại.
