Cuộc đua Mặt Trăng: Mỹ, Trung Quốc, Nga tranh giành nguồn năng lượng helium-3
Chương trình Artemis của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã tái khởi động tham vọng chinh phục Mặt Trăng với sứ mệnh Artemis II, đưa tàu Orion cùng phi hành đoàn bốn người bay quanh quỹ đạo Mặt Trăng. Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên kể từ thời Apollo năm 1972, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực đưa con người trở lại vệ tinh tự nhiên của Trái Đất.
Mỹ tăng tốc với Artemis nhưng gặp trở ngại kỹ thuật
Tuy nhiên, kế hoạch đổ bộ lên bề mặt Mặt Trăng đã bị lùi sang năm 2027 do các vấn đề kỹ thuật, đặc biệt là lớp chắn nhiệt của tàu Orion cần được cải thiện. Dù vậy, Washington vẫn thúc đẩy chương trình này với tốc độ cao, bao gồm việc xây dựng trạm quỹ đạo Lunar Gateway và một căn cứ nghiên cứu trên bề mặt. Giới phân tích nhận định, mục tiêu của Mỹ không chỉ thuần túy khoa học, mà còn nhằm khẳng định vị thế công nghệ và thiết lập chỗ đứng chiến lược ngoài Trái Đất.
Trung Quốc và Nga theo đuổi chiến lược dài hạn bài bản
Trái ngược với nhịp độ gấp gáp của Mỹ, Trung Quốc và Nga theo đuổi chiến lược từng bước nhưng bài bản hơn. Bắc Kinh dự kiến phóng tàu Chang’e-7 (Hằng Nga-7) vào năm 2026 để thăm dò cực Nam Mặt Trăng - khu vực được cho là giàu tài nguyên. Trung Quốc đặt mục tiêu đưa phi hành gia lên Mặt Trăng trước năm 2030, đồng thời hợp tác với Nga xây dựng Trạm quốc tế nghiên cứu Mặt Trăng trong giai đoạn 2030-2035.
Phía Nga cũng phát triển hàng loạt dự án hỗ trợ như tên lửa siêu nặng, tàu kéo hạt nhân và đặc biệt là các lò phản ứng nhỏ gọn để cung cấp năng lượng cho căn cứ trên Mặt Trăng. Cách tiếp cận này cho thấy sự tập trung vào hạ tầng và khai thác tài nguyên lâu dài.
Helium-3: "Vàng năng lượng" thúc đẩy cuộc cạnh tranh
Điểm chung trong chiến lược của cả ba cường quốc không gian nằm ở một yếu tố then chốt: helium-3, đồng vị hiếm gần như không tồn tại trên Trái Đất nhưng được cho là có trữ lượng lớn trên Mặt Trăng, nằm trong lớp bụi bề mặt. Theo các tính toán, phản ứng nhiệt hạch sử dụng helium-3 có thể tạo ra năng lượng khổng lồ.
Cụ thể, 1 tấn helium-3 kết hợp với deuteri (một đồng vị của hydro) có thể tương đương 15 triệu tấn dầu, trong khi 1 tấn uranium chỉ tương đương khoảng 1,35 triệu tấn dầu. Điều này đồng nghĩa helium-3 có tiềm năng vượt xa nhiên liệu hạt nhân hiện nay về hiệu suất và độ sạch, do phản ứng của nó ít tạo ra chất thải phóng xạ hơn. Các nhà khoa học ước tính, Mặt Trăng có thể chứa hàng triệu tấn helium-3, khiến nó trở thành "kho năng lượng" hấp dẫn nhất trong hệ Mặt Trời gần Trái Đất.
Nhu cầu căn cứ lâu dài và hạ tầng khai thác
Để khai thác helium-3, các quốc gia không thể chỉ thực hiện các chuyến bay thăm dò đơn lẻ. Việc này đòi hỏi căn cứ lâu dài trên bề mặt, hệ thống khai thác và xử lý bụi Mặt Trăng, cùng hạ tầng vận chuyển giữa Trái Đất và Mặt Trăng. Đây chính là lý do các dự án như trạm quỹ đạo, tàu vận tải không gian hay lò phản ứng hạt nhân ngoài không gian được phát triển song song.
Nếu giải quyết được bài toán logistics, chi phí năng lượng trên Trái Đất có thể giảm mạnh, thậm chí mở ra khả năng nguồn năng lượng gần như vô hạn. Trong bối cảnh đó, việc ai quay lại Mặt Trăng trước không còn là câu hỏi quan trọng nhất. Thay vào đó, cuộc cạnh tranh thực sự nằm ở chỗ ai kiểm soát được khai thác công nghiệp trên Mặt Trăng trước.
Mỹ đang tăng tốc để giành lợi thế sớm, trong khi Trung Quốc và Nga theo đuổi chiến lược dài hạn, tập trung vào hạ tầng và khai thác tài nguyên. Dù cách tiếp cận khác nhau, điểm chung là cả ba đều coi Mặt Trăng không còn là biểu tượng khoa học, mà là chìa khóa cho an ninh năng lượng trong tương lai.
