Hành trình trở lại Mặt Trăng: Những rào cản khiến NASA mất hơn nửa thế kỷ
Việc Mỹ phóng thành công tàu Orion thuộc sứ mệnh Artemis 2 gần đây đã chính thức chấm dứt hơn nửa thế kỷ vắng bóng con người trên quỹ đạo Mặt Trăng, kể từ sứ mệnh Apollo 17 vào năm 1972. Mặc dù công nghệ máy tính ngày nay mạnh mẽ hơn hàng vạn lần so với thời kỳ Apollo, nhưng những rào cản phức tạp về chính trị, sự đứt gãy tri thức và triết lý an toàn khắt khe đã khiến hành trình trở lại này kéo dài một cách kỷ lục.
Vòng xoáy chính trị và nghịch lý ngân sách
Rào cản lớn nhất đối với việc quay lại Mặt Trăng không xuất phát từ hạn chế công nghệ, mà đến từ sự thiếu nhất quán trong chính sách quốc gia của Mỹ. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, chương trình Apollo được thúc đẩy bởi ý chí chính trị tuyệt đối, với ngân sách đỉnh điểm chiếm tới 4,41% tổng chi tiêu liên bang vào năm 1966. Tuy nhiên, sau khi đạt được mục tiêu đưa người đặt chân lên Mặt Trăng, sự quan tâm của giới chính trị sụt giảm mạnh, khiến ngân sách của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) hiện nay chỉ còn chiếm chưa đầy 0,5% chi tiêu chính phủ.
Đáng chú ý, trong suốt nửa thế kỷ qua, NASA luôn phải đối mặt với áp lực từ những thay đổi liên tục giữa các đời tổng thống. Theo đó, dự án của chính quyền này thường bị người kế nhiệm hủy bỏ để thay thế bằng mục tiêu mới, gây ra sự lãng phí hàng chục tỷ USD. Điển hình là chương trình Constellation của Tổng thống George W. Bush đã bị người kế nhiệm Barack Obama khai tử vào năm 2010 để chuyển hướng sang các tiểu hành tinh, trước khi mục tiêu Mặt Trăng được khôi phục lại dưới thời ông Donald Trump và tiếp tục duy trì dưới thời ông Joe Biden.
Sự đứt gãy tri thức và kỹ nghệ thủ công bị mai một
Một nghịch lý trớ trêu là dù người Mỹ vẫn có thể sử dụng lại các tên lửa đã từng đưa người lên Mặt Trăng thành công trong quá khứ, nhưng việc chế tạo lại chúng trong thế kỷ 21 lại trở nên không hợp thời và cực kỳ tốn kém. Có ước tính cho rằng khoảng 75% các nhà cung cấp linh kiện từ thập niên 1960 đã ngừng hoạt động, khiến hệ sinh thái sản xuất cũ gần như tan rã hoàn toàn. Các vật liệu cũ đã trở nên lỗi thời và không còn được sản xuất, trong khi việc thay thế bằng vật liệu hiện đại đòi hỏi quy trình kiểm nghiệm lại từ đầu.
Bên cạnh đó, kỹ nghệ thủ công trong quá trình sản xuất cũng bị mai một theo thời gian. Tên lửa thời Apollo là những kiệt tác được lắp ráp bởi những thợ hàn bậc thầy từ thời Thế chiến 2, những người sở hữu kỹ năng khó có thể mô tả hoàn toàn trong văn bản kỹ thuật. Khi những chuyên gia này nghỉ hưu, các "bí kíp" thực tế đã bị mất đi, buộc các kỹ sư hiện đại phải "nghiên cứu ngược" từ các động cơ trong bảo tàng để tái thiết lập quy trình sản xuất.
Từ cuộc chạy nước rút đến chiến lược bền vững
Khác với thời đại Apollo là một "cuộc chạy nước rút" đầy mạo hiểm để giành chiến thắng nhất thời, chương trình Artemis hướng tới sự an toàn tuyệt đối. Sau những thảm họa kinh hoàng của các tàu con thoi Challenger và Columbia, NASA không còn chấp nhận những rủi ro cực lớn như trước. Mọi hệ thống hiện nay đều phải trải qua các quy trình kiểm tra gắt gao, ưu tiên tính mạng phi hành gia hơn là áp lực về thời gian hay tốc độ.
Cuối cùng, mục tiêu của Artemis tập trung vào việc xây dựng căn cứ bền vững trên Mặt Trăng và trạm dừng cho các hành trình tiến tới sao Hỏa trong tương lai. Với mục tiêu đó, bước đầu tiên là tìm cách khai thác băng tại cực Nam của Mặt Trăng để tạo ra khí oxy và nhiên liệu tên lửa. Đây là một bài toán phức tạp hơn gấp bội so với những chuyến viếng thăm ngắn ngủi trong quá khứ. Bởi thế, sự kiện phóng tàu lên quỹ đạo Mặt Trăng mới đây có thể xem như một bước dạo đầu cho rất nhiều thử thách mà con người phải vượt qua trong tương lai để thực hiện được giấc mơ làm chủ không gian sâu.
