Dự thảo Nghị định mới: Đổi mới cơ chế tài trợ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo
Một dự thảo Nghị định mới về Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) đang được xây dựng, hứa hẹn mang lại những thay đổi đáng kể trong việc tài trợ nghiên cứu. Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED, để làm rõ các điểm mới nổi bật.
Định hình mô hình quỹ theo chuẩn quốc tế
Theo Phó Giáo sư Đào Ngọc Chiến, dự thảo Nghị định lần này cụ thể hóa Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, quán triệt chủ trương của Đại hội XIV về phát triển khoa học, công nghệ như động lực chủ yếu cho tăng trưởng đất nước. Mục tiêu là định hình mô hình quỹ tài trợ đảm bảo tính độc lập, minh bạch và cạnh tranh theo chuẩn mực quốc tế.
Điểm đổi mới quan trọng là cơ chế tài chính được thiết kế thông thoáng hơn, chuyển từ quản lý theo đầu vào sang đánh giá theo kết quả đầu ra. Quỹ sẽ được giao kinh phí theo tổng mức, không kèm danh mục nhiệm vụ cụ thể, giúp chủ động xây dựng và phê duyệt các nhiệm vụ tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ.
Cơ chế tài trợ linh hoạt và hài hòa
Dự thảo nhấn mạnh sự hài hòa giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. Nghiên cứu cơ bản có tính tiên phong, đột phá và rủi ro cao sẽ được xét khoán chi, trong khi nghiên cứu ứng dụng với kết quả cụ thể sẽ được tài trợ theo từng mốc kết quả, thay vì theo gói ngân sách hoặc tiến độ hợp đồng.
"Các nhiệm vụ khoa học, công nghệ được tài trợ sẽ không còn nặng về kiểm soát chứng từ mà tập trung đánh giá hiệu quả, lấy tác động thực tiễn làm tiêu chí tài trợ," Phó Giáo sư Chiến cho biết. Cơ chế này giúp tăng tính chủ động cho Quỹ, cho phép linh hoạt điều chỉnh và đáp ứng các nhu cầu phát sinh, kể cả nhiệm vụ đột xuất.
Quản trị rủi ro có kiểm soát
Về cơ chế quản trị rủi ro, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của tổ chức và cá nhân thực hiện nhiệm vụ do Quỹ tài trợ. Rủi ro được đánh giá ngay từ khâu xét chọn thông qua ý kiến tư vấn của các hội đồng khoa học. Khi phát sinh rủi ro, Quỹ sẽ kiểm tra, đánh giá đột xuất để xác định nguyên nhân và mức độ tác động.
Quan điểm xuyên suốt là chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Nếu nhiệm vụ không đạt kết quả cuối cùng nhưng tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy trình và đảm bảo minh bạch, sẽ được xem xét miễn trách nhiệm hành chính và không thu hồi kinh phí.
Hỗ trợ nguồn nhân lực khoa học trẻ
Dự thảo dành riêng Chương IV để hỗ trợ hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia, với trọng tâm là phát triển đội ngũ nhà khoa học trẻ. Các hình thức hỗ trợ bao gồm:
- Kinh phí tham gia thực tập, nghiên cứu ngắn hạn ở nước ngoài.
- Hỗ trợ nghiên cứu viên sau tiến sĩ và nghiên cứu sinh chương trình đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ.
- Mời nhà khoa học xuất sắc nước ngoài đến Việt Nam trao đổi học thuật.
- Hỗ trợ nhà khoa học trẻ tài năng và kỹ sư trẻ tài năng.
Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định về hoạt động nghiên cứu của nhà khoa học xuất sắc, nhằm tạo điều kiện cho các nhóm nghiên cứu mạnh phát triển và nâng cao vị thế khoa học, công nghệ của Việt Nam trên trường quốc tế.
Hỗ trợ kiểm chứng công nghệ trước startup
Một điểm mới quan trọng khác là hỗ trợ hoạt động kiểm chứng công nghệ, được nêu tại điều 26 của dự thảo. Đây là giai đoạn pre-startup, giúp đánh giá tính khả thi về khoa học, kỹ thuật và hoàn thiện dữ liệu trước khi hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp.
"Khi một nhóm nghiên cứu trẻ có ý tưởng sáng tạo nhưng chưa hình thành sản phẩm, việc kiểm chứng và tài trợ kinh phí hoàn thiện có thể là khởi đầu cho một startup thành công," Phó Giáo sư Chiến giải thích. Trên thế giới, nhiều doanh nghiệp startup, kể cả các kỳ lân công nghệ, đã hình thành từ bước này.
Dự thảo Nghị định mới hướng tới một cơ chế tài trợ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo toàn diện, linh hoạt và hiệu quả, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.
