Một nghiên cứu mới đây của nhóm TS. Ngô Thị Hoài Thu (Viện Sinh học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã thành công trong việc ứng dụng công nghệ nano để chiết xuất hoạt chất vitexin từ vỏ đỗ xanh – vốn là phụ phẩm nông nghiệp. Công trình này được thực hiện từ năm 2022 đến 2025, thuộc nhiệm vụ mã số UDPTCN.03/22-24, và đã được cấp Bằng độc quyền sáng chế số 45556 vào tháng 4/2025, khẳng định tính mới và giá trị thực tiễn.
Tận dụng vỏ đỗ xanh – nguồn vitexin dồi dào
Vỏ đỗ xanh thường bị loại bỏ trong quá trình chế biến thực phẩm, nhưng theo nhóm nghiên cứu, đây lại là nguồn giàu hoạt chất vitexin hơn nhiều so với một số thực vật khác. Trước đây, nguồn phụ phẩm này chưa được khai thác hiệu quả. Việc tận dụng vỏ đỗ xanh không chỉ giúp giảm lãng phí mà còn thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.
Công nghệ nano giúp khắc phục nhược điểm của vitexin
Vitexin là một flavonoid tự nhiên có nhiều hoạt tính sinh học, đặc biệt là khả năng hỗ trợ hạ đường huyết thông qua điều hòa các enzyme chuyển hóa. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của vitexin là khó tan trong nước, khiến khả năng hấp thu kém và hiệu quả khi uống không cao.
Để giải quyết vấn đề này, nhóm nghiên cứu đã sử dụng các polyme sinh học an toàn như alginate và carboxymethyl cellulose (CMC) để tạo thành hệ dẫn thuốc nano. Cụ thể, vitexin được bao bọc trong ma trận polyme, giúp:
- Tăng độ tan trong môi trường nước
- Bảo vệ hoạt chất khỏi phân hủy sớm
- Giải phóng chậm, kéo dài thời gian tác dụng
Nhờ kích thước siêu nhỏ chỉ khoảng 50–70 nanomet, Nanovitexin có thể thẩm thấu vào tế bào hiệu quả hơn nhiều lần so với dạng thông thường.
Hiệu quả sinh học vượt trội
Kết quả nghiên cứu cho thấy Nanovitexin không chỉ cải thiện khả năng hấp thu mà còn phát huy mạnh các tác dụng sinh học:
- Hỗ trợ kiểm soát đường huyết nhờ ức chế enzyme α-glucosidase và α-amylase – những enzyme tham gia phân giải tinh bột
- Chống oxy hóa, bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa
- Giảm nguy cơ tác dụng phụ trên đường tiêu hóa thường gặp khi dùng một số thuốc tây
Đáng chú ý, cơ chế giải phóng chậm của hệ nano giúp duy trì nồng độ hoạt chất ổn định trong máu, từ đó có thể giảm số lần sử dụng trong ngày – yếu tố quan trọng giúp người bệnh tuân thủ điều trị tốt hơn.
Tiềm năng ứng dụng trong điều trị đái tháo đường
Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài do thiếu hụt hoặc kháng insulin. Hiện nay, dù có nhiều thuốc điều trị nhưng việc kiểm soát bệnh vẫn gặp nhiều thách thức do chi phí cao và tác dụng phụ.
Các hoạt chất từ thực vật thường an toàn hơn nhưng lại gặp vấn đề về độ hòa tan, độ ổn định và khả năng hấp thu. Do đó, phát triển hệ dẫn thuốc đường uống hiệu quả là hướng nghiên cứu được quan tâm. Công nghệ Nanovitexin được xem là giải pháp tiềm năng, vừa tận dụng nguồn dược liệu tự nhiên, vừa cải thiện đáng kể hiệu quả sinh học.
Hướng tới sản phẩm chăm sóc sức khỏe Made in Vietnam
Hiện nhóm nghiên cứu đã xây dựng quy trình công nghệ hoàn chỉnh và ban hành tiêu chuẩn cơ sở cho nguyên liệu Nanovitexin (TCCS 03:2025/SH), tạo nền tảng để phát triển sản xuất ở quy mô lớn hơn.
Trong tương lai, Nanovitexin được định hướng trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe hỗ trợ phòng và điều trị đái tháo đường tuýp II. Ngoài ra, hoạt chất này còn có tiềm năng mở rộng sang các sản phẩm hỗ trợ giải độc gan, bảo vệ thần kinh.
Trong bối cảnh tỷ lệ bệnh lý chuyển hóa ngày càng gia tăng, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, những nghiên cứu như vậy không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn mở ra cơ hội tự chủ nguồn nguyên liệu dược phẩm công nghệ cao, bắt đầu từ chính những gì tưởng như bỏ đi trong nông nghiệp.
