NASA phóng tàu Artemis 2, khởi động cuộc đua mới lên Mặt Trăng với Trung Quốc
Sáng ngày 2.4 (giờ Việt Nam), Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã phóng thành công tên lửa đưa tàu vũ trụ Orion cùng 4 phi hành gia lên không gian, bắt đầu hành trình bay quanh Mặt Trăng và quay trở về Trái Đất. Sứ mệnh mang tên Artemis 2 kéo dài 10 ngày này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong kế hoạch duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực không gian, trước sự bám đuổi ngày càng gần từ phía Trung Quốc.
Cuộc đua mới, đối thủ mới
Tính đến thời điểm hiện tại, Mỹ vẫn là quốc gia duy nhất đưa con người đặt chân lên bề mặt Mặt Trăng với 6 lần đổ bộ thành công trong chương trình Apollo từ năm 1961 đến 1972. Trong giai đoạn đó, đối thủ cạnh tranh chính của Mỹ là Liên Xô. Ngày nay, Trung Quốc đã trở thành đối thủ chủ chốt, với nhiều bước tiến đáng kể trong chương trình khám phá Mặt Trăng thông qua các lần đưa thiết bị không người lái đổ bộ thành công.
Cả Mỹ và Trung Quốc đều đang ấp ủ kế hoạch xây dựng căn cứ lâu dài trên Mặt Trăng. Hai bên đều dự tính phát triển lò phản ứng hạt nhân để cung cấp nguồn điện ổn định cho các căn cứ này, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho những nhiệm vụ khám phá vũ trụ sâu hơn trong tương lai. NASA gần đây đã điều chỉnh kế hoạch, bỏ ý tưởng xây dựng trạm không gian quanh Mặt Trăng để tập trung vào việc thiết lập căn cứ ngay trên bề mặt của chị Hằng.
"Lần này, mục tiêu của chúng tôi không chỉ đơn thuần là cắm cờ và in dấu chân, mà là ở lại lâu dài", Giám đốc NASA Jared Isaacman tuyên bố một cách đầy quyết tâm.
Lộ trình đầy tham vọng của NASA
NASA đã đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình Artemis một cách đáng kể. Theo đó, sứ mệnh Artemis 3 dự kiến sẽ diễn ra vào năm 2027, với việc các phi hành gia thực hiện kết nối tàu Orion với tàu đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất. Cuộc đổ bộ Mặt Trăng chính thức sẽ được thực hiện trong sứ mệnh Artemis 4 vào năm 2028, sớm hơn 2 năm so với kế hoạch của Trung Quốc.
Sau đó, NASA dự định sẽ phóng tàu lên Mặt Trăng định kỳ mỗi 6 tháng để duy trì sự hiện diện liên tục. Đến nay, Mỹ vẫn chưa tự phát triển tàu đổ bộ, mà đã giao nhiệm vụ này cho hai công ty tư nhân là SpaceX và Blue Origin. Công ty nào hoàn thành sớm hơn sẽ được lựa chọn để thực hiện sứ mệnh Artemis 3.
Trong khi đó, Trung Quốc đang tích cực phát triển tên lửa đẩy Long March 10 (Trường Chinh 10) để đưa phi thuyền lên Mặt Trăng và đã tiến hành phóng thử vào tháng 2 vừa qua. Nước này cũng chuẩn bị phóng thử phi thuyền Mengzhou (Mộng Châu) trong năm nay. Tàu đổ bộ Lanyue (Lãm Nguyệt), thiết bị sẽ đưa các phi hành gia từ quỹ đạo xuống bề mặt Mặt Trăng, có thể được thử nghiệm trong giai đoạn từ 2028 đến 2029.
Những "tay đua" khác trên đường đua không gian
Ngoài Mỹ và Trung Quốc, nhiều quốc gia khác cũng đang tham gia cuộc đua lên Mặt Trăng theo cách trực tiếp hoặc gián tiếp, bao gồm Ấn Độ, Nga, Nhật Bản, Canada và các nước châu Âu.
- Ấn Độ đặt mục tiêu đưa phi hành gia bay quanh Mặt Trăng vào năm 2035 và thực hiện đổ bộ vào năm 2040. Trước đó, Ấn Độ sẽ thực hiện sứ mệnh Gaganyaan để phóng tàu có người đầu tiên lên quỹ đạo Trái Đất vào năm 2027 và xây dựng trạm không gian riêng vào năm 2035. Hồi năm 2023, tàu Chandrayaan-3 của Ấn Độ đã hạ cánh thành công xuống gần cực nam Mặt Trăng, trở thành quốc gia đầu tiên làm được điều này và là nước thứ 4 đáp xuống Mặt Trăng.
- Nga duy trì mục tiêu đưa người lên Mặt Trăng trong giai đoạn từ 2030 đến 2040 và đã ký kết thỏa thuận hợp tác với Trung Quốc để xây dựng Trạm nghiên cứu Mặt Trăng quốc tế (ILRS) vào năm 2035, tạo ra sự cạnh tranh trực tiếp với chương trình Artemis của Mỹ.
- Nhật Bản, Canada và Cơ quan Không gian châu Âu (ESA) không tập trung vào việc phát triển chương trình riêng biệt, mà chọn cách hợp tác với Mỹ để đổi lấy suất bay cho phi hành gia của mình. Phi hành gia Canada Jeremy Hansen, thuộc phi hành đoàn của tàu Artemis 2, là người không mang quốc tịch Mỹ đầu tiên tham gia sứ mệnh Mặt Trăng.
Vai trò ngày càng lớn của khu vực tư nhân
Khác với cuộc cạnh tranh thời Chiến tranh lạnh giữa Liên Xô và Mỹ, vốn được thúc đẩy chủ yếu bởi động cơ chính trị và mong muốn chứng minh ưu thế công nghệ, cuộc đua không gian hiện nay chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi sự cạnh tranh thương mại giữa các công ty tư nhân, như nhận định từ trang Space.com. Chi phí phóng tên lửa đã giảm đáng kể, chủ yếu nhờ vào công nghệ tên lửa tái sử dụng, làm thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận quỹ đạo Trái Đất tầm thấp và biến nó thành một thị trường phát triển nhanh chóng, nơi các công ty cạnh tranh và đổi mới với tốc độ chóng mặt.
NASA đang dựa vào một loạt công ty tư nhân trong chương trình Mặt Trăng với hy vọng thúc đẩy sự hình thành của một thị trường thương mại bền vững trong tương lai. Một báo cáo của PwC, một trong những công ty kiểm toán hàng đầu thế giới, vào tháng 1 ước tính rằng tổng đầu tư cho các hoạt động trên Mặt Trăng có thể đạt từ 72 đến 88 tỉ USD vào năm 2050 và tạo ra doanh thu lên đến 127 tỉ USD. Tuy nhiên, theo Reuters dẫn lời các chuyên gia, trong hiện tại và tương lai gần, các hoạt động kinh tế trên Mặt Trăng vẫn sẽ phụ thuộc chủ yếu vào nguồn tài chính từ chính phủ.
