Hiện tượng đảo cực từ kéo dài 40 triệu năm trước định hình Trái Đất ngày nay
Một nghiên cứu quốc tế vừa công bố trên tạp chí Communications Earth & Environment đã hé lộ một trang sử thất lạc của Trái Đất: khoảng 40 triệu năm trước, hành tinh của chúng ta trải qua một đợt đảo chiều cực từ dài và hỗn loạn bất thường, một sự kiện có lẽ đã định hình đáng kể thế giới hiện đại.
Phát hiện từ lõi trầm tích Newfoundland
Nhóm nghiên cứu do nhà cổ từ học Yuhji Yamamoto từ Đại học Kochi (Nhật Bản) dẫn đầu đã phân tích một lõi trầm tích lấy từ vùng biển ngoài khơi Newfoundland, Canada, thuộc Bắc Đại Tây Dương. Các tín hiệu từ tính bên trong lõi này, được gắn vào các tinh thể nhỏ, tiết lộ hướng của từ trường Trái Đất trong những khoảng thời gian rất dài, giúp tái hiện lại lịch sử địa chất phức tạp.
Trước đây, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cực Bắc và cực Nam từ tính của Trái Đất không "yên vị" mà đã nhiều lần đổi chỗ cho nhau, với mỗi lần đảo chiều thường kéo dài khoảng 10.000 năm. Tuy nhiên, lõi trầm tích Newfoundland đã làm thay đổi nhận thức này.
Thời kỳ hỗn loạn kéo dài hàng chục nghìn năm
Khoảng 40 triệu năm trước, trong thế Thủy Tân (Eocene), Trái Đất đã trải qua sự đảo chiều cực từ kéo dài tới 18.000 năm, thậm chí lên đến 70.000 năm. Các lần đảo chiều trong thời kỳ này diễn ra liên tiếp và lộn xộn, với nhiều giai đoạn "phục hồi giả" – tức hướng từ trường dao động liên tục trước khi chính thức đảo cực.
Hiện tượng này gây không ít khó khăn cho các sinh vật trên Trái Đất thời đó, vì từ trường yếu đi khiến hành tinh bị phơi nhiễm bức xạ vũ trụ cường độ cao. Kết quả tương đồng với sự kiện Brunhes-Matuyama cách đây 775.000 năm, với 22.000 năm hỗn loạn, cho thấy các cuộc đảo cực kéo dài có thể là quy luật chứ không phải ngoại lệ.
Ý nghĩa và cảnh báo cho tương lai
Các mô phỏng máy tính chỉ ra rằng thời gian đảo cực thậm chí có thể lên đến 130.000 năm, và khi từ trường yếu đi trong quá trình này, lớp "giáp" bảo vệ Trái Đất suy giảm, làm tăng nguy cơ phơi nhiễm bức xạ. Thời gian chuyển đổi càng chậm, tác động càng kéo dài và sâu rộng.
Nghiên cứu mới nhấn mạnh rằng những thời kỳ tương tự có thể sẽ tiếp tục đến với Trái Đất trong tương lai, buộc con người phải có phương án chuẩn bị. Ví dụ, cần phát triển các hệ thống tốt hơn để bảo vệ lưới điện và hệ thống viễn thông trước các cơn bão từ có thể xảy ra.
Tuy nhiên, chúng ta không nên quá lo lắng: trong suốt hàng tỉ năm lịch sử, Trái Đất đã đảo cực hàng trăm lần, và nhiều lần tổ tiên của chúng ta đã trực tiếp trải qua. Không có bằng chứng cho thấy đảo cực từ – dù kéo dài – liên quan đến các đại tuyệt chủng, nhưng việc hiểu rõ hiện tượng này giúp nhân loại chủ động ứng phó với những biến đổi tự nhiên phức tạp.
