Rủi ro sức khỏe cao hơn cho nữ phi hành gia đầu tiên bay quanh Mặt Trăng
Hơn 50 năm sau khi con người bắt đầu khám phá không gian, nữ phi hành gia Christina Koch đã được chọn cho sứ mệnh lịch sử bay quanh Mặt Trăng trong chương trình Artemis II của NASA. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng so với đồng nghiệp nam, Koch có thể phải đối mặt với những rủi ro sức khỏe lớn hơn khi bay vào không gian sâu, đặc biệt từ bức xạ và vi trọng lực.
Nhạy cảm hơn với bức xạ không gian
Theo Tiến sĩ Irene Di Giulio, chuyên gia nghiên cứu tác động không gian tại Đại học King’s College London, phụ nữ có thể nhạy cảm hơn một chút với bức xạ so với nam giới. Mặc dù dữ liệu từ các phi hành gia chưa hoàn toàn kết luận, nhưng các nghiên cứu rộng hơn cho thấy sự khác biệt này. Trước đây, NASA áp dụng giới hạn phơi nhiễm bức xạ riêng theo giới tính, với mức thấp hơn cho nữ, nhưng các hướng dẫn gần đây đã chuyển sang cách tiếp cận thống nhất.
Bức xạ không gian sâu và vi trọng lực có thể thúc đẩy suy buồng trứng sớm ở phụ nữ, dẫn đến mãn kinh sớm thông qua stress oxy hóa và thay đổi nội tiết tố. Ước tính, một sứ mệnh tới sao Hỏa có thể làm giảm khoảng 50% dự trữ buồng trứng, ảnh hưởng đến thời điểm mãn kinh cũng như sức khỏe xương và tim mạch lâu dài. Để giảm thiểu rủi ro, các chuyên gia đề xuất nữ phi hành gia có thể lưu trữ trứng và sử dụng liệu pháp hormone.
Nguy cơ từ việc rời khỏi từ quyển Trái Đất
Christina Koch là phụ nữ đầu tiên rời khỏi từ quyển Trái Đất – lớp lá chắn bảo vệ hành tinh khỏi bức xạ không gian nguy hiểm. Dù Mặt Trăng đôi khi nằm trong từ quyển, phần lớn quỹ đạo của nó vẫn nằm ngoài vùng bảo vệ này, chịu tác động trực tiếp từ gió Mặt Trời và các hạt năng lượng cao.
Một nghiên cứu năm 2016 cho thấy các phi hành gia Apollo từng rời khỏi từ quyển có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cao gấp 4 lần so với những người chỉ bay quỹ đạo thấp hoặc chưa từng rời Trái Đất, nhiều khả năng do ảnh hưởng của bức xạ. Dù phi hành gia thường có thể trạng tốt hơn và được chăm sóc y tế tối ưu, nguy cơ này vẫn tăng mạnh ở những người bay vào không gian sâu.
Biện pháp bảo vệ và nghiên cứu tiên tiến
Tàu Orion trong sứ mệnh Artemis được thiết kế với lớp chắn để giảm phơi nhiễm tia vũ trụ và hạt năng lượng cao. Bức xạ được theo dõi liên tục, và tàu có các khoang trú bão để phi hành gia ẩn náu khi xảy ra bão Mặt Trời.
Sứ mệnh Artemis II cũng mang theo thí nghiệm sinh học tiên phong AVATAR, sử dụng công nghệ cơ quan trên chip để phân tích tác động của bức xạ và vi trọng lực lên tế bào gốc tủy xương của từng phi hành gia. Nhà khoa học Nicky Fox cho biết điều này sẽ giúp theo dõi tác động của môi trường không gian lên mô người, phục vụ các sứ mệnh dài ngày trong tương lai, bao gồm cả hành trình tới sao Hỏa.
Lợi thế của nữ phi hành gia trong không gian
Dù đối mặt nhiều rủi ro hơn, phụ nữ cũng có một số lợi thế trong không gian. Vi trọng lực khiến dịch cơ thể dồn lên đầu, làm sưng dây thần kinh thị giác và thay đổi hình dạng nhãn cầu, gây viễn thị. Tuy nhiên, có tới 82% nam phi hành gia gặp tình trạng này so với 62% ở nữ.
Ngoài ra, phụ nữ có hệ miễn dịch mạnh hơn nam giới, giúp họ khỏe hơn trong môi trường không gian, dù điều này cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tự miễn. Sứ mệnh của Christina Koch không chỉ là bước tiến lịch sử mà còn mở ra cánh cửa nghiên cứu sâu hơn về sức khỏe con người trong không gian.
