Nhà khoa học Vũ Long được vinh danh Giải thưởng Cựu du học sinh Anh 2026
Tối ngày 28 tháng 2 tại Hà Nội, Vũ Long đã trở thành một trong bốn cựu du học sinh Anh quốc được Hội đồng Anh trao tặng Giải thưởng Study UK Alumni Awards 2026. Anh nhận Giải Khoa học và Bền vững nhờ những đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực bảo tồn động vật hoang dã, đặc biệt là bảo vệ các loài động vật có vú biển đang đối mặt với nguy cấp. Đây là một mảng nghiên cứu còn khá mới mẻ và ít được chú ý tại Việt Nam, và Vũ Long hiện được công nhận là một trong những chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực này.
Hành trình từ câu hỏi lớn đến sự nghiệp nghiên cứu
Vũ Long đã nuôi dưỡng tình yêu với thiên nhiên từ thuở nhỏ, và khi lớn lên, anh quyết định theo đuổi chuyên ngành sinh thái và sinh học tiến hóa tại Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Anh đặc biệt quan tâm đến việc nghiên cứu động vật có vú biển, một lĩnh vực hầu như chưa có nhóm nghiên cứu nào tại Việt Nam khai phá. Trong khi đó, ngư dân Việt Nam lại có tập tục thờ cúng các loài thú biển như cá heo và cá voi, thường được gọi là thờ Cá Ông.
Khi còn là sinh viên, Vũ Long luôn thắc mắc tại sao không có nhà khoa học nào ở Việt Nam nghiên cứu những loài cá này, trong khi người dân lại tôn thờ chúng. Anh nhận thấy rằng dọc bờ biển các tỉnh như Bình Thuận và Ninh Thuận, cứ khoảng 500 mét lại có một đền thờ với xương cá voi và cá heo bên trong. Hầu như làng chài nào cũng có đền thờ Cá Ông. "Người dân Việt Nam có mối liên kết văn hóa và tinh thần sâu sắc với những loài 'cá' này, nhưng chúng lại chưa được nghiên cứu về mặt khoa học. Đó là một khoảng trống, và tôi cảm thấy có trách nhiệm phải lấp đầy nó", Vũ Long chia sẻ.
Con đường đầy thách thức và cơ hội từ du học
May mắn thay, Vũ Long đã nhận được học bổng để theo học Chương trình Thạc sĩ Sinh học Biển tại Đại học Bangor ở Vương quốc Anh. Sau khi được đào tạo bài bản về nghiên cứu biển, anh trở về Việt Nam và ứng dụng kiến thức đã học để xây dựng một nhóm nghiên cứu, tập trung thu thập thông tin về các loài thú biển. Một bài học quan trọng anh rút ra từ thời gian du học là nhà khoa học không thể đứng ngoài sự phát triển của xã hội, mà cần tham gia vào các hoạt động hỗ trợ cộng đồng.
Khi trở về nước, đúng lúc năng lượng tái tạo đang được đẩy mạnh, Vũ Long nhận được nhiều công việc tư vấn về tác động môi trường cho các dự án điện gió và năng lượng sạch. Các dự án này yêu cầu lắp đặt tua bin ngoài biển, nên cần nghiên cứu về thú biển để giảm thiểu ảnh hưởng môi trường. Số tiền kiếm được từ công việc tư vấn, anh lại dùng để nuôi dưỡng công việc nghiên cứu và bảo tồn của mình.
Thành lập trung tâm và những đóng góp thiết thực
Vũ Long cùng một số đồng nghiệp đã thành lập Trung tâm Bảo tồn Đa dạng Sinh học và Các Loài Nguy cấp. Tại đây, các nhà khoa học nghiên cứu và bảo tồn tất cả các loài động vật hoang dã quý hiếm ở Việt Nam. Đối với mảng thú biển, trung tâm đã cung cấp dữ liệu cho Cục Thủy sản và Kiểm ngư để rà soát và đánh giá lại vấn đề bảo vệ thú biển, giải quyết tình trạng các con thú biển vô tình mắc lưới. Đây là vấn đề quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến việc xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Mỹ và châu Âu, do các chính sách nhập khẩu yêu cầu biện pháp bảo vệ tương đương.
Những vui buồn trong hành trình nghiên cứu
Nghiên cứu thú biển đòi hỏi nhiều công sức và chi phí. Vũ Long đã dành hơn 10.000 giờ lênh đênh trên biển, thường xuyên đối mặt với hiểm nguy như say sóng, tai nạn, và thiếu trang thiết bị. Chuyến đi biển nghiên cứu lâu nhất của anh chỉ kéo dài một tuần do không có tàu chuyên dụng. Những câu chuyện cứu hộ cá heo cũng đầy cảm xúc, từ thất bại đau lòng đến những thành công mang lại niềm vui nhưng cũng kèm theo nỗi lo lắng về tương lai của chúng.
Tuy nhiên, niềm vui cũng không ít. Dự án nghiên cứu bầy cá heo ở vùng biển Cần Giờ (Thành phố Hồ Chí Minh) trong 4 năm qua đã mang lại nhiều thông tin giá trị. Hóa ra, vùng biển này vẫn còn khoảng 70 đến 80 con cá heo Irrawaddy (tên khoa học Orcaella brevirostris) sinh sống và tiếp tục sinh sản. Đây là một phát hiện bất ngờ, vì ít ai nghĩ rằng một vùng biển gần đô thị lớn lại có cá heo. Tỉ lệ chúng bị mắc lưới khá thấp, và chỉ cần kiểm soát việc săn bắt, đàn cá có thể tồn tại tốt ở đây.
Mong muốn "góp gió thành bão" cho tương lai
Khi được hỏi về lý do theo đuổi con đường nghiên cứu thầm lặng, Vũ Long khẳng định rằng tình yêu và đam mê là động lực chính, hơn là lý do kinh tế hay phát triển bản thân. Anh không kỳ vọng nhiều, nhưng mong muốn những nghiên cứu của mình có thể góp phần tạo ra sự thay đổi, như "góp gió thành bão", để cải thiện việc bảo vệ thú biển và hỗ trợ các cơ quan chức năng xây dựng chương trình bảo vệ cho từng vùng. Anh tự nhủ phải kiên trì, vì những thay đổi tích cực không thể đến một sớm một chiều.
Giải thưởng Study UK Alumni Awards 2026 tại Việt Nam đã vinh danh bốn nhà khoa học, nghệ sĩ và nhà lãnh đạo người Việt, trong đó Vũ Long là một gương mặt nổi bật với những đóng góp ý nghĩa cho khoa học và bảo tồn môi trường.
