Đôi bờ sông Bến Hải: Khởi sắc từ mô hình chính quyền hai cấp và định hướng phát triển mới
Những ngày tháng Tư lịch sử, không khí vui tươi, phấn khởi lan tỏa khắp các xã Vĩnh Thủy, Cửa Tùng ở bờ bắc và Cồn Tiên, Bến Hải ở bờ nam sông Bến Hải - Vĩ tuyến 17, tỉnh Quảng Trị. Người dân nơi đây đồng hành cùng chính quyền trong hành trình phát triển kinh tế, với những bước chuyển mình đầy ấn tượng.
Chuyển đổi số và bứt phá từ du lịch - dịch vụ
Ông Võ Đức Diện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Cửa Tùng, chia sẻ: "Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ trở nên năng động, quyết liệt hơn trong công việc." Xác định du lịch - dịch vụ là thế mạnh, địa phương đã tổ chức khai trương mùa du lịch biển năm 2026 tại bãi biển Cửa Tùng nổi tiếng, góp phần thúc đẩy kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập. Hiện xã có gần 40 khách sạn và cơ sở lưu trú đạt chuẩn. Việc phân cấp tổ chức lễ hội từ cấp tỉnh về cơ sở đã mang lại sự chủ động đáng kể cho địa phương.
Nông nghiệp hữu cơ và liên kết chuỗi giá trị
Tại bờ nam sông Bến Hải, xã Cồn Tiên chọn du lịch gắn với hệ thống giếng cổ Gio An và sản xuất, xuất khẩu hồ tiêu hữu cơ làm điểm nhấn. Ông Lê Xuân Thanh ở thôn Tân Văn cho biết, canh tác tiêu hữu cơ giúp kéo dài tuổi thọ cây, hạn chế sâu bệnh so với phương pháp truyền thống. Nhờ liên kết bao tiêu sản phẩm, giá tiêu của ông bán cao hơn thị trường. Với diện tích gần 1ha, mỗi vụ gia đình ông thu lãi từ 80-100 triệu đồng. Toàn xã hiện có hơn 60ha tiêu hữu cơ do Công ty Organics More liên kết thực hiện, thu hút 215 hộ dân tham gia sản xuất ổn định. Đây là vùng hồ tiêu hữu cơ đầu tiên của tỉnh Quảng Trị được cấp các chứng nhận quốc tế uy tín, đạt tiêu chuẩn Mỹ, châu Âu và Nhật Bản; sản phẩm được chế biến sâu và xuất khẩu sang các thị trường khó tính.
Ở thượng nguồn bờ bắc, xã Vĩnh Thủy chọn phát triển nông nghiệp hữu cơ làm khâu đột phá để khai thác hiệu quả vùng gò đồi rộng lớn. Địa phương đã chủ động phối hợp Tập đoàn Quế Lâm phát triển mô hình nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn gắn với liên kết chuỗi giá trị. Trong khi đó, tại khu vực ven biển, xã Bến Hải tập trung phát triển kinh tế biển với các ngành khai thác, nuôi trồng, chế biến thủy sản và dịch vụ hậu cần nghề cá. Mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng hai giai đoạn đang mở ra hướng đi hiệu quả trong khai thác tiềm năng vùng cát.
Di sản cách mạng: Từ ký ức đến động lực phát triển
Động lực phát triển đôi bờ sông Bến Hải hôm nay không chỉ là điểm sáng về kinh tế, mà còn là miền di sản cách mạng đặc biệt. Phía bờ bắc có địa đạo Vịnh Mốc, bến đò B Cửa Tùng, Di tích Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải; phía bờ nam với các di tích Hàng rào điện tử Mc Namara, Cồn Tiên, Dốc Miếu, đường Hồ Chí Minh, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, hệ thống giếng cổ Gio An. Trong đó, Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải vừa là ký ức, vừa là biểu tượng thiêng liêng của bản lĩnh khát vọng thống nhất, ý chí kiên cường và niềm tin son sắt về hòa bình, độc lập của dân tộc Việt Nam.
Tiến sĩ Nguyễn Khắc Thái, nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử, nhấn mạnh: "Cần nâng tầm công tác bảo tồn theo hướng vừa gìn giữ nguyên trạng, vừa làm sống động di sản." Không gian cần được tổ chức để tăng tính trải nghiệm, giúp du khách không chỉ tham quan mà còn cảm nhận, thấu hiểu lịch sử một cách trực quan, sinh động. Việc xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù gắn với Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải là yêu cầu cấp thiết, bao gồm tái hiện lịch sử, trình diễn âm thanh - ánh sáng, hành trình qua cầu Hiền Lương về miền ký ức. Ứng dụng công nghệ số trong thuyết minh, trưng bày cũng góp phần làm mới di tích, phù hợp xu hướng tiếp cận của du khách hiện đại.
Đầu tư lớn cho bảo tàng và tương lai bền vững
Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã phê duyệt Dự án xây dựng Bảo tàng "Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình" tại bờ bắc sông Bến Hải, thôn Hiền Lương, xã Cửa Tùng, với tổng mức đầu tư 1.000 tỷ đồng từ nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa. Dự án triển khai trên diện tích khoảng 10-11 ha, dự kiến thi công từ năm 2026-2028, hoàn thành vào năm 2030. Công trình được kỳ vọng trở thành điểm nhấn văn hóa - lịch sử tầm vóc quốc gia, góp phần hoàn thiện không gian di sản đôi bờ sông Bến Hải.
Phát huy giá trị vùng di tích, di sản không chỉ phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - du lịch, mà còn là trách nhiệm chính trị, văn hóa sâu sắc. Từ một giới tuyến chia cắt năm xưa, vùng đất cách mạng đôi bờ sông Bến Hải hôm nay đã trở thành không gian hội tụ của hòa bình, ký ức và khát vọng phát triển. Khi tiềm năng được khai thác đúng cách, nó sẽ tạo nguồn lực nội sinh quan trọng, thúc đẩy sự phát triển bền vững của Quảng Trị trong thời kỳ mới.
