Ngựa bản địa Mường Lống: Từ 'đôi chân khỏe' đến nguy cơ biến mất
Nằm ở độ cao hơn 1.300 mét so với mực nước biển, xã Mường Lống thuộc tỉnh Nghệ An nổi tiếng với khí hậu lạnh quanh năm, địa hình dốc và những lớp mây phủ mờ ảo. Trong quá khứ, ngựa bản địa từng là phương tiện di chuyển không thể thiếu của người dân nơi đây, giúp họ vượt qua những con dốc cheo leo để lên rẫy hoặc sang các bản làng lân cận.
Với nhiều hộ gia đình, sở hữu một vài con ngựa đồng nghĩa với việc đảm bảo sản xuất nông nghiệp và hoạt động giao thương. Giống ngựa này có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt, ít bệnh tật và phù hợp với tập quán chăn nuôi truyền thống của đồng bào dân tộc Mông.
Số lượng ngựa suy giảm nghiêm trọng
Tuy nhiên, hiện nay số lượng ngựa bản địa tại Mường Lống đã giảm đáng kể. Theo thống kê của địa phương, toàn xã chỉ còn khoảng 30 đến 40 con, phân bố rải rác ở một số bản. Sự suy giảm này chủ yếu do hiệu quả kinh tế từ việc nuôi ngựa không còn rõ rệt, khi xe máy và xe tải dần thay thế sức kéo tự nhiên nhờ quá trình bê tông hóa giao thông nông thôn.
Ông Và Bá Chư, một trong số ít người còn giữ đàn ngựa đông nhất tại bản Mường Lống 1, chia sẻ: "Lúa, ngô, củi, hàng hóa… tất cả đều đặt lên lưng ngựa vượt qua những con dốc mù sương. Nhà nào có ngựa được xem như có thêm tài sản lớn, có thêm 'đôi chân khỏe' giữa đại ngàn". Thế nhưng, đàn ngựa của ông hiện cũng chỉ còn hơn chục con.
Nguy cơ mất giống và nỗ lực bảo tồn
Ông Lầu Bá Chò, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Mường Lống, cho biết giống ngựa này có khả năng thích nghi rất tốt với khí hậu lạnh và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Tuy nhiên, do giá trị kinh tế chưa cao, việc nuôi ngựa dần bị bỏ quên. "Giống ngựa này rất phù hợp với điều kiện địa phương, nhưng nếu không có giải pháp kịp thời, nguy cơ mất giống là hiện hữu", ông Chò nhấn mạnh.
Trước tình hình này, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ Nghệ An đã phối hợp với Viện Chăn nuôi triển khai mô hình bảo tồn giống ngựa bản địa. Các hoạt động bao gồm tập huấn kỹ thuật nuôi, hỗ trợ thuốc thú y, thức ăn và hướng dẫn phòng chống dịch bệnh, với mục tiêu giữ lại nguồn gen vật nuôi quý hiếm gắn liền với văn hóa của người Mông.
Hướng đi mới từ du lịch trải nghiệm
Để nâng cao giá trị kinh tế và bảo tồn giống ngựa, địa phương đang tính toán đưa hình ảnh ngựa bản địa vào các sản phẩm du lịch trải nghiệm. Mường Lống vốn nổi tiếng với khí hậu mát mẻ, cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và nét văn hóa Mông đậm đà bản sắc.
Ông Lầu Bá Chò thông tin: "Địa phương đang tính toán đưa hình ảnh ngựa bản địa vào các sản phẩm trải nghiệm như cưỡi ngựa tham quan bản làng, chụp ảnh, tìm hiểu đời sống truyền thống. Nếu được tổ chức bài bản, đây có thể là hướng đi giúp nâng cao giá trị kinh tế của giống ngựa, đồng thời tạo điểm nhấn riêng cho điểm đến vùng cao".
Việc kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển không chỉ góp phần tạo sinh kế mới cho người dân mà còn giữ được giá trị truyền thống, đồng thời tạo điểm nhấn văn hóa – du lịch độc đáo cho vùng đất này.
