Tranh cãi Tết: Ở nhà hay đi du lịch? Chuyên gia chỉ cách dung hòa truyền thống và hiện đại
Trong những năm gần đây, câu hỏi "Tết nên ở nhà hay đi du lịch?" trở thành chủ đề tranh luận sôi nổi trong xã hội Việt Nam. Theo PGS.TS Phạm Ngọc Trung, nguyên Trưởng khoa Văn hóa tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Tết của người Việt hiện tồn tại song song hai xu hướng rõ rệt, phản ánh sự chuyển mình của xã hội trong thời đại mới.
Hai xu hướng đón Tết đối lập nhưng cùng tồn tại
Một mặt, xu hướng gắn bó với truyền thống vẫn chiếm số đông, với các hoạt động như sum họp gia đình, về quê hương, và thực hiện nghi lễ "mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy". Đây là nét đẹp văn hóa lâu đời, được duy trì qua nhiều thế hệ.
Mặt khác, khoảng 10 năm trở lại, đặc biệt trong 2-3 năm gần đây, xu hướng đón Tết hiện đại ngày càng phổ biến. Nhiều gia đình trẻ chủ động lo liệu Tết sớm, sau đó đặt vé máy bay hoặc tàu xe để đi du lịch xuyên Tết, cả trong và ngoài nước. PGS.TS Phạm Ngọc Trung cho biết: "Xu hướng này không phải hiện tượng riêng của Việt Nam mà từng diễn ra ở các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc trong quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa và số hóa."
Nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi trong cách đón Tết
Chuyên gia nhận định sự phát triển kinh tế, phương tiện giao thông và công nghệ thông tin đã tạo điều kiện thuận lợi để người Việt thực hiện những nhu cầu mới trong dịp lễ truyền thống. Ngoài ra, nhịp sống hiện đại với cường độ lao động cao khiến nhiều người không còn "mặn mà" về quê đón Tết như trước.
Trong xã hội nông nghiệp, Tết gắn liền với thời gian nông nhàn và các hoạt động "ăn chơi" kéo dài. Ngày nay, giới trẻ làm việc trong môi trường áp lực, ít thời gian nghỉ ngơi. Việc trở về quê, tham gia dày đặc các sinh hoạt dòng họ, ăn uống, thăm hỏi đôi khi trở thành "gánh nặng" hơn là sự thư giãn. Nhiều người chọn rời xa những buổi gặp mặt để tránh các câu hỏi riêng tư như "Bao giờ lấy chồng?" hay "Lương tháng bao nhiêu?".
Trong bối cảnh đó, kỳ nghỉ Tết được xem là cơ hội để nghỉ ngơi đúng nghĩa, tái tạo năng lượng thông qua du lịch. Không ít gia đình trẻ coi việc cùng nhau đi du lịch đầu năm là cách tăng gắn kết và tận hưởng trọn vẹn kỳ nghỉ. Họ chấp nhận không thực hiện đầy đủ các nghi thức Tết truyền thống, hoặc chỉ thực hiện một phần.
Du lịch Tết không đồng nghĩa với việc bỏ truyền thống
Từ góc nhìn văn hóa, PGS.TS Phạm Ngọc Trung nhấn mạnh du lịch xuyên Tết không nên bị hiểu là quay lưng với truyền thống. Vấn đề cốt lõi nằm ở cách ứng xử và sự chuẩn bị tâm lý. Theo ông, những người lựa chọn đi du lịch dịp Tết có thể thực hiện các nghi lễ tâm linh cần thiết trước đó theo truyền thống và trao đổi rõ ràng với gia đình.
Việc "âm thầm" mua vé, đến sát Tết mới thông báo hoặc chỉ báo tin khi đã ra nước ngoài có thể gây mâu thuẫn, làm mất đi không khí sum vầy vốn là giá trị cốt lõi của Tết. Ông đề xuất giải pháp dung hòa được nhiều người lựa chọn là dành thời gian bên gia đình đến hết Giao thừa, mùng 1, sau đó khởi hành du lịch từ mùng 2 hoặc mùng 3 với các tour ngắn 5-7 ngày trong khu vực châu Á.
Kết nối gia đình trong thời đại số hóa
Chuyên gia cũng chỉ ra rằng, việc không có mặt trực tiếp trong dịp Tết không đồng nghĩa với việc cắt đứt sự kết nối gia đình. Công nghệ hiện nay cho phép những người đang đi du lịch trong và ngoài nước vẫn có thể gọi điện, nhắn tin, chúc Tết người thân qua các nền tảng trực tuyến. Điều này giúp duy trì mối liên hệ và chia sẻ niềm vui dù ở khoảng cách địa lý.
Tránh cực đoan và hướng đến sự hài hòa
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Trung, các xu hướng văn hóa mới cần thời gian để xã hội thích nghi. Điều quan trọng là tránh cực đoan: người dân không nên coi việc đi du lịch xuyên Tết là biểu hiện của sự hiện đại hay thành đạt, cũng không nên cho rằng chỉ những ai về quê sum họp mới là người yêu văn hóa Việt.
Ông nhấn mạnh: "Hai xu hướng đón Tết sẽ tiếp tục song song tồn tại trong nhiều năm nữa. Vấn đề nằm ở việc lựa chọn cách ứng xử hài hòa, tránh thái độ phủ nhận truyền thống hoàn toàn, bởi điều đó có thể dẫn tới nguy cơ đứt gãy văn hóa trong các thế hệ sau." Sự cân bằng giữa truyền thống và hiện đại sẽ giúp bảo tồn giá trị văn hóa trong khi vẫn đáp ứng nhu cầu cá nhân của mỗi gia đình.
