Kho dự trữ uranium của Iran, nằm sâu dưới lòng đất và phân tán tại nhiều địa điểm, đang trở thành yếu tố quyết định trong mọi cuộc đàm phán hòa bình giữa Tehran và Washington. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ ngăn chặn bằng mọi giá việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, và trọng tâm của cam kết này phụ thuộc vào số phận của lượng uranium làm giàu cao, đủ để chế tạo ít nhất 10 quả bom.
Kho uranium bị chôn vùi dưới lòng đất
Phần lớn số uranium được cho là bị chôn sâu đến mức ngay cả những quả bom xuyên hầm mạnh nhất của Mỹ cũng khó phá hủy. Một chiến dịch đột kích để thu hồi cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt nếu uranium bị rò rỉ và tiếp xúc với hơi ẩm. Chính quyền Trump đang nỗ lực thuyết phục Iran chuyển giao số uranium để đổi lấy một số biện pháp nới lỏng lệnh trừng phạt. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu: “Iran đang bị trừng phạt vì họ có uranium làm giàu cao, vì các hoạt động hạt nhân. Nếu họ đồng ý từ bỏ, chúng ta sẽ nới lỏng một số lệnh”.
Isfahan: Địa điểm lưu trữ chính?
Theo dữ liệu tháng 2 từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Iran sở hữu khoảng 940 kg uranium được làm giàu đến 60%. Vật liệu này thường được đựng trong các thùng chứa có kích thước bằng bình khí lặn, cho phép phân tán ở nhiều địa điểm. Rafael Grossi, người đứng đầu IAEA, cho biết phần lớn số uranium có thể được lưu trữ dưới lòng đất, gần khu phức hợp hạt nhân Isfahan. Vật liệu này chỉ cần vài tuần xử lý là có thể sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân. Theo phân tích của Viện An ninh Quốc gia Do Thái (Mỹ), khu phức hợp Isfahan nằm sâu dưới lòng đất, rất có thể nằm ngoài tầm của bom xuyên hầm.
Khi Mỹ tham gia cùng Israel trong cuộc chiến 12 ngày năm 2025, các đợt không kích đã bịt kín các lối vào đường hầm của Isfahan. Hình ảnh vệ tinh cho thấy có một số dấu hiệu dọn dẹp lối vào, nhưng Iran lại lấp thêm đất ngay trước khi xung đột mới nổ ra hồi cuối tháng 2. Viện Khoa học và An ninh Quốc tế chỉ ra hình ảnh vệ tinh cũng tiết lộ các rào chắn bằng đất được bổ sung trong năm 2026, có thể nhằm mục đích phòng thủ chống lại một chiến dịch trên bộ. Nhiều cấu trúc mới cũng xuất hiện gần một lối vào, có thể là nơi đặt thiết bị quân sự phòng thủ.
Theo một số nhà phân tích, vài bằng chứng hạn chế cho thấy Iran có thể đã chuyển uranium làm giàu vào Isfahan. Trước cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025, hình ảnh vệ tinh từ Airbus cho thấy một xe tải chở hàng gần một trong những lối vào của khu phức hợp. Hàng hóa trên xe trông giống các container vận chuyển vật liệu hạt nhân, theo báo Le Monde. Tuy nhiên, chuyên gia hạt nhân Joseph Rodgers từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhận định: “Có rất nhiều điều chưa rõ về việc liệu vật liệu đó có phải uranium hay chỉ là các hóa chất khác liên quan đến quá trình luyện kim”.
Natanz và Núi Pickaxe
Ông Grossi cho biết một phần nhỏ uranium được làm giàu cao có thể nằm ở Natanz, địa điểm làm giàu lớn nhất của Iran. Mỹ và Israel đã ném bom Natanz vào tháng 6/2025, gây thiệt hại nghiêm trọng, và lại tấn công hồi tháng 3 vừa qua, có thể vì số uranium làm giàu tại địa điểm này, theo ông Rodgers. Cách khu phức hợp hạt nhân Natanz khoảng 2 km là một địa điểm ngầm khác có tên là Núi Pickaxe, được xây dựng từ năm 2020. Hình ảnh vệ tinh cho thấy Iran tiếp tục triển khai công việc tại địa điểm này sau cuộc chiến tháng 6/2025. Gần đây, quanh Núi Pickaxe được xây dựng một bức tường an ninh, và một số lối vào đã được gia cố.
Fordo và các địa điểm bí ẩn
Cơ sở hạt nhân Fordo đã bị phá hủy hoàn toàn khi lực lượng Mỹ thả hàng chục quả bom xuyên hầm vào tháng 6/2025. Trong những tuần gần đây, hình ảnh vệ tinh cho thấy Iran đã bổ sung thêm chướng ngại vật trên những con đường dẫn đến lối vào các đường hầm ngầm, theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế. Cũng có khả năng uranium làm giàu được lưu trữ ở một địa điểm chưa từng biết đến, ngoài Isfahan, Natanz và Fordo. Do đó, Mỹ sẽ gặp khó khăn nếu muốn thu hồi hoặc xử lý kho dự trữ nếu chính phủ Iran không hợp tác.
Ngoài số uranium được làm giàu đến 60%, Iran cũng có 183 kg được làm giàu tới 20% và 6.000 kg được làm giàu đến 5%. Trong một diễn biến liên quan, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 1/6 thông báo phóng tên lửa vào tàu hàng "do Mỹ - Israel sở hữu", khiến con tàu bị thủng lỗ lớn ở mạn phải.
