Nhận lời mời của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae sẽ thăm chính thức Việt Nam từ ngày 1 đến 3 tháng 5 năm 2026. Chuyến thăm này đánh dấu Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong khu vực mà bà Takaichi Sanae đến thăm sau khi tái đắc cử Thủ tướng Nhật Bản vào tháng 2 năm 2026, thể hiện sự coi trọng cao độ của Nhật Bản đối với quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Nhật Bản trong bối cảnh cả hai nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới.
Chuyến thăm góp phần làm sâu sắc và xác định những trụ cột mới, quan trọng trong quan hệ song phương, tạo ra không gian hợp tác mới, đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân hai nước.
Hơn 5 thập kỷ gắn bó, tin cậy
Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21 tháng 9 năm 1973. Trải qua hơn 50 năm vun đắp, quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa hai nước không ngừng được củng cố và phát triển toàn diện trên mọi lĩnh vực, trở thành điểm sáng trong việc triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
Hai nước duy trì thường xuyên các cuộc tiếp xúc, giao lưu các cấp với sự tin cậy chính trị cao. Nổi bật gần đây có các chuyến thăm của Thủ tướng Phạm Minh Chính tới Nhật Bản (tháng 11/2021 và tháng 5/2023), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm trực tuyến với Thủ tướng Kishida Fumio (tháng 9/2024), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm Nhật Bản (tháng 12/2024), Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị AZEC (tháng 4/2026). Về phía Nhật Bản, các chuyến thăm Việt Nam gồm Thủ tướng Suga Yoshihide (tháng 10/2020), Thủ tướng Kishida Fumio (tháng 4/2022), Chủ tịch Thượng viện Otsuji Hidehisa (tháng 9/2023), Hoàng Thái tử Akishino và Công nương Kiko (tháng 9/2023), Thủ tướng Ishiba Shigeru (tháng 4/2025), và Thủ tướng Takaichi Sanae điện đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (tháng 4/2026).
Sau hơn 5 thập kỷ, quan hệ hai nước có nền tảng tốt đẹp và nhiều lợi ích chung, đạt đồng thuận cao và sự ủng hộ trong nội bộ Nhật Bản và các chính đảng lớn. Khuôn khổ quan hệ đã liên tục được nâng cấp: từ "Đối tác tin cậy, ổn định lâu dài" (2002) lên "Quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (2009), "Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á" (2014), và "Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới" (tháng 11/2023). Việc nâng cấp này phản ánh mức độ tin cậy chính trị cao và sự chín muồi của quan hệ, mở ra thời kỳ hợp tác phát triển mới thực chất và hiệu quả hơn.
Hai nước duy trì hiệu quả các cơ chế đối thoại như Ủy ban Hợp tác Việt Nam-Nhật Bản (từ 2007), Ủy ban hỗn hợp về thương mại, năng lượng và công nghiệp (từ 2015), Sáng kiến chung Việt Nam-Nhật Bản, Đối thoại Nông nghiệp cấp Bộ trưởng (từ 2014), Đối thoại Đối tác chiến lược cấp Thứ trưởng ngoại giao (từ 2010, nâng cấp lên 2+2 từ tháng 12/2025), Đối thoại Chính sách quốc phòng (từ 2012), Đối thoại An ninh (từ 2013), và Đối thoại về an ninh biển. Hai bên cũng hợp tác chặt chẽ tại các diễn đàn quốc tế và khu vực như Liên hợp quốc, ASEAN+, APEC, ASEM, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển ở châu Á-Thái Bình Dương.
Việt Nam-Nhật Bản: Đối tác quan trọng hàng đầu của nhau
Quan hệ kinh tế-thương mại song phương được xây dựng trên nền tảng các hiệp định thương mại tự do, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA). Nhật Bản hiện là nước tài trợ ODA và đối tác hợp tác lao động lớn nhất, nhà đầu tư số 3, đối tác du lịch và thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam. Kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 52 tỷ USD năm 2025, tăng 11% so với năm 2024; riêng tháng 1/2026 đạt 4,87 tỷ USD, tăng 27,7%.
Xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Nhật Bản gồm thủy sản, quần áo, giày dép, thiết bị điện/cơ khí, sản phẩm gỗ, nhựa; nhập khẩu từ Nhật Bản gồm máy móc, thiết bị, phụ tùng, sản phẩm điện tử, sắt thép, linh kiện ô tô, hóa chất. Tính đến hết tháng 1/2026, Nhật Bản có 5.722 dự án FDI hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn 78,9 tỷ USD, đứng thứ 3/153 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đầu tư tập trung vào công nghệ chế biến chế tạo (61%), sản xuất phân phối điện (15%), bất động sản (12%), tại 33 tỉnh thành, nhiều nhất là TP.HCM, Thanh Hóa, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai. Ngược lại, Việt Nam có 132 dự án đầu tư sang Nhật Bản với tổng vốn 47,2 triệu USD.
Nhật Bản là nước cung cấp ODA lớn nhất cho Việt Nam với tổng giá trị vay đến hết năm tài khóa 2025 khoảng 2.550 tỷ yen (hơn 23 tỷ USD), chiếm hơn 26% tổng vốn vay nước ngoài của Chính phủ. ODA tập trung vào thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện xã hội, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực quản lý hành chính.
Hai nước hợp tác hiệu quả trong văn hóa, giáo dục-đào tạo, y tế, du lịch, hợp tác địa phương, lao động. Việt Nam là quốc gia phái cử lao động nhiều nhất sang Nhật Bản (khoảng 310.000 người, đứng đầu). Trong 3 tháng đầu năm 2026, khoảng 14.000 người Việt sang Nhật làm việc. Về giáo dục, Việt Nam là nước đầu tiên đưa tiếng Nhật vào giảng dạy ở bậc trung học cơ sở từ năm 2003, tiểu học từ năm 2019. Số lưu học sinh Việt Nam tại Nhật Bản hơn 51.000 người. Nhật Bản đã hỗ trợ nâng cấp 4 trường đại học Việt Nam: Đại học Cần Thơ, Đại học Đà Nẵng, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Nông nghiệp Hà Nội.
Về du lịch, năm 2025, khách Nhật đến Việt Nam đạt hơn 810.000 lượt, khách Việt đến Nhật Bản khoảng 680.000 lượt. Các lễ hội văn hóa thường niên như Lễ hội Việt Nam tại Nhật Bản, Lễ hội Nhật Bản tại Việt Nam, Lễ hội Hoa anh đào Nhật Bản tại Việt Nam được đông đảo nhân dân đón nhận. Hợp tác địa phương với hơn 110 văn bản hợp tác, tiêu biểu như TP.HCM-Osaka, Hà Nội-Fukuoka, Đà Nẵng-Sakai, Huế-Kyoto. Cộng đồng người Việt tại Nhật Bản vượt hơn 680.000 người, là cộng đồng lớn thứ 2 tại Nhật Bản, tập trung tại Aichi, Tokyo, Osaka, Saitama, Chiba, Kyushu.
Thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác tiềm năng
Trong bối cảnh khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi Sanae từ ngày 1 đến 3/5/2026 có ý nghĩa đặc biệt, khẳng định quyết tâm đồng hành vì hòa bình, ổn định và phát triển, sau khi Việt Nam tổ chức thành công Đại hội Đảng XIV và đảng LDP cầm quyền thắng lợi trong bầu cử Hạ viện Nhật Bản tháng 2/2026. Theo Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu, việc Thủ tướng Takaichi chọn Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong khu vực để thăm cho thấy vị trí quan trọng của Việt Nam trong chính sách khu vực của Nhật Bản. Chuyến thăm là dịp củng cố tin cậy chính trị, tăng cường trao đổi chiến lược, tạo động lực mới cho hợp tác song phương.
Dự kiến, hai bên sẽ tập trung trao đổi về các lĩnh vực kinh tế, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, an ninh năng lượng, lương thực, sản xuất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, du lịch, hợp tác địa phương, giao lưu văn hóa và nhân dân, cùng các vấn đề khu vực và quốc tế. Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naok cho biết điểm nhấn của chuyến thăm là bài phát biểu chính sách của Thủ tướng Takaichi tại Đại học Quốc gia Hà Nội về chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP), lần đầu tiên một Thủ tướng Nhật Bản phát biểu về chính sách tại Việt Nam kể từ năm 2020, thể hiện sự công nhận vai trò trung tâm của ASEAN và vị trí quan trọng của Việt Nam.
Đại sứ Phạm Quang Hiệu nhấn mạnh hợp tác khoa học-công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, AI, an ninh năng lượng và củng cố chuỗi cung ứng đang nổi lên như những điểm sáng với tiềm năng lớn. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, bán dẫn, AI, năng lượng sạch, tài chính xanh; Việt Nam có môi trường kinh tế năng động, nguồn nhân lực trẻ, trình độ cao, tinh thần đổi mới sáng tạo. Sự bổ sung cho nhau tạo nền tảng thuận lợi để mở rộng hợp tác, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao, và mở rộng các dự án xanh, chuyển đổi năng lượng, hạ tầng số, tài chính bền vững.
