Mỹ và Iran đang tiến gần tới một thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường thủy quan trọng từng chiếm khoảng một phần năm lượng dầu và khí đốt toàn cầu trước khi xung đột bùng phát. Tuy nhiên, việc khôi phục lưu thông cho khoảng 1.500 tàu mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư gần 3 tháng qua đặt ra nhiều thách thức phức tạp.
Rủi ro và chuẩn bị
Các thuyền trưởng đã sẵn sàng, nhưng thực tế cần nhiều bước chuẩn bị. Ông Jakob P. Larsen, Giám đốc an ninh tại Hội đồng Hàng hải Baltic và Quốc tế (BIMCO), cho biết: “Các công ty cần biết thứ tự ưu tiên cho tàu của mình. Tàu thuyền cũng cần giới hạn tốc độ để tránh va chạm hoặc mắc cạn tại vùng nước nông. Chúng tôi cần biết lộ trình cụ thể và phải phối hợp với cơ quan nào để xin cấp phép”.
Khoảng 20.000 thủy thủ làm việc cầm chừng trên tàu hiện phải khởi động lại hệ thống. Các tàu neo đậu quá lâu trên Vịnh Ba Tư bị hà, sinh vật biển và tảo bám dày, ảnh hưởng đến khả năng vận hành. Hapag-Lloyd, hãng vận tải container lớn thứ 5 thế giới, đã đưa được một tàu ra ngoài. Giám đốc điều hành Rolf Habben Jansen chia sẻ: “Tàu này cần vệ sinh rất kỹ. Sau khi ra khỏi khu vực này, chúng tôi nhận thấy tốc độ tối đa của nó thấp hơn đáng kể so với bình thường”.
Nguy cơ thủy lôi
Iran đã đe dọa kiểm soát eo biển và thành lập cơ quan quản lý mới. Giới chức quân sự Anh cảnh báo Iran đã rải thủy lôi dưới đáy biển, tạo thành mối nguy lớn cho tàu thuyền. Những quả thủy lôi này có thể tạo ra bong bóng khí lớn dưới nước, gây hư hại nghiêm trọng cho thân tàu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hải quân các nước như Mỹ, Anh, Pháp, Đức sẽ mất vài tuần để rà phá thủy lôi, khiến phí bảo hiểm hàng hải tiếp tục duy trì ở mức cao.
Thời gian phục hồi
Ông Lasse Kristoffersen, Giám đốc điều hành Wallenius Wilhelmsen, dự báo mất ít nhất 30-45 ngày để hoạt động vận tải trong eo biển trở lại bình thường. Tình hình chỉ ổn định khi các công ty đủ yên tâm để đưa tàu ra ngoài và điều thêm tàu mới vào nhận hàng. Ngoài ra, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn vẫn tấn công tàu bè ở Biển Đỏ, dù số vụ đã giảm, nhiều hãng tàu vẫn tránh xa khu vực này.
Ông Dimitris Ampatzidis, chuyên gia tại công ty dữ liệu hàng hải Kpler, dự đoán lưu lượng tàu chỉ hồi phục khoảng 40-50% sau 3-4 tuần. Các công ty cần biết eo biển mở hoàn toàn hay có kiểm soát, tàu đi theo đoàn hay bị hạn chế lộ trình. Khả năng cao nhất là tàu được phép di chuyển nhưng tuân thủ điều kiện nghiêm ngặt, kèm chi phí bảo hiểm cao và thời gian chờ đợi kéo dài.
Tâm lý thận trọng
Nhiều doanh nghiệp vẫn hoài nghi về thỏa thuận. Ami Daniel, Giám đốc điều hành công ty tình báo hàng hải Windward, cho biết: “Cần chờ xem thời điểm thỏa thuận thực sự được ký kết và bắt đầu có hiệu lực.” Ông cũng chỉ ra sự không đồng nhất trong phát ngôn giữa quan chức Mỹ và Iran. Doanh nghiệp có thể vẫn giữ tâm lý thận trọng, ngay cả khi ông Trump tuyên bố eo biển đã mở, bởi điều tương tự từng xảy ra hai lần trước đó.
