Vào tháng 6 năm 2025, phóng viên ghi nhận tại Di sản văn hóa thế giới Thành nhà Hồ ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, nhiều đoạn tường thành đá đang xuống cấp nghiêm trọng sau hơn 700 năm tồn tại. Các đoạn tường có dấu hiệu đổ sập, cơ quan chức năng đã lắp đặt hệ khung thép chống đỡ phía ngoài để hạn chế nguy cơ sạt lở.
Hiện trạng xuống cấp và giải pháp tạm thời
Một đoạn tường thành đá của Thành nhà Hồ có dấu hiệu sạt lở, buộc phải gia cố bằng khung thép. Ông Nguyễn Văn Long, Phó giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành nhà Hồ, cho biết UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt hai dự án tu bổ, tôn tạo di sản.
Dự án tu sửa cấp thiết
Dự án thứ nhất là tu sửa cấp thiết tường thành đá với tổng mức đầu tư 14,7 tỷ đồng. Quy mô gồm phục hồi đoạn tường thành bị đổ do mưa bão dài 15 mét và tôn tạo hố trưng bày khảo cổ ngoài trời về cấu trúc tường thành. Khu vực tu sửa nằm ở đoạn tường thành phía Bắc, mạn Đông, thuộc vùng lõi của Di sản thế giới Thành nhà Hồ.
Theo hồ sơ thiết kế được phê duyệt, đơn vị thi công sẽ tháo dỡ các phần tường đá và đất đắp đã suy yếu, xử lý nền móng khảo cổ trước khi phục hồi lại hệ thống tường thành bằng các khối đá có thành phần lý hóa tương đồng với vật liệu nguyên gốc. Các viên đá được xếp chồng và xây theo bản vẽ thiết kế, sử dụng cầu hoặc ba lăng xích để vận chuyển và xếp đá. Yêu cầu sử dụng loại đá theo nguyên mẫu đá xây thành nguyên gốc, phải thí nghiệm thành phần lý hóa và chọn đá đúng nguyên mẫu.
Dự án bảo tồn quy mô lớn
Một dự án quy mô lớn cũng đã được triển khai là Dự án bảo tồn, tu bổ, phục hồi, tôn tạo một số hạng mục công trình thuộc khu vực Thành nội Di sản văn hóa Thế giới Thành Nhà Hồ với tổng mức đầu tư 354 tỷ đồng.
Theo UBND tỉnh Thanh Hóa, mục tiêu dự án nhằm bảo tồn vững chắc và phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa Thế giới Thành Nhà Hồ, phục vụ mục tiêu phát triển du lịch và kinh tế - xã hội của tỉnh; đưa Di sản trở thành điểm tham quan du lịch trọng điểm quốc gia và khu vực.
Các hạng mục quan trọng giai đoạn 2025-2027
Trong giai đoạn 2025-2027, nhiều hạng mục quan trọng được thực hiện như xây dựng khu trưng bày khảo cổ điện Hoàng Nguyên, tu bổ và phục hồi Hào thành phía Nam, chống thấm Cổng Nam, chỉnh trang hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan khu di sản.
Đáng chú ý, Hào thành phía Nam sẽ được phục hồi trên chiều dài gần 1,5 km theo đúng quy mô và hướng tuyến của công trình gốc. Đây được xem là một trong những hạng mục quan trọng nhằm tái hiện không gian kiến trúc kinh đô Tây Đô xưa.
Phục hồi đường Hoàng Gia và các hạng mục khác
Song song với đó, dự án cũng tập trung phục hồi đường Hoàng Gia - tuyến đường trung tâm chạy theo trục Bắc - Nam của kinh đô thời Hồ. Các kết quả khai quật khảo cổ trong nhiều năm qua đã làm rõ nền móng và cấu trúc của con đường này, đồng thời phát hiện nhiều dấu tích kiến trúc quan trọng nằm dọc theo trục chính của kinh thành.
Theo kế hoạch, giai đoạn 2027-2028 sẽ tiếp tục triển khai các hạng mục như phục hồi Đông Thái Miếu, tôn tạo Tây Thái Miếu và cầu Nam Thành, từng bước hoàn thiện không gian tổng thể của khu di sản.
Giá trị lịch sử và văn hóa của Thành nhà Hồ
Được xây dựng vào cuối thế kỷ XIV dưới triều Hồ, Thành nhà Hồ là công trình quân sự và kiến trúc đặc biệt với những khối đá nặng hàng chục tấn được ghép nối chính xác, tạo nên hệ thống thành lũy đồ sộ hiếm thấy ở khu vực Đông Nam Á. Năm 2011, UNESCO công nhận Thành nhà Hồ là Di sản văn hóa thế giới nhờ những giá trị nổi bật về kỹ thuật xây dựng, quy hoạch đô thị và lịch sử.
