Di sản văn hóa: Từ đối tượng bảo tồn đến nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội
Theo phân tích của TS Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể Thao TP Huế, Ủy viên Thường vụ Hội Di sản Văn hoá Việt Nam, các văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nước thời gian gần đây đều hướng tới một cách tiếp cận mới với di sản. Cụ thể, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về Phát triển văn hoá Việt Nam, Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030, và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 đều nhấn mạnh rằng di sản không chỉ là đối tượng cần được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội.
Thuật ngữ "Kinh tế di sản" và thực trạng tại Việt Nam
Thuật ngữ "Kinh tế di sản" (heritage economy) đã được phân tích ở nhiều khía cạnh, nhưng tựu chung là việc phát huy và khai thác các giá trị của di sản để tái đầu tư và phát triển công tác bảo tồn. Việt Nam sở hữu một kho tàng di sản đồ sộ với hơn 40.000 di tích được kiểm kê, bao gồm 153 di tích quốc gia đặc biệt, hơn 3.600 di tích quốc gia, và gần 500 di sản văn hóa phi vật thể. Tuy nhiên, một thực tế đáng quan tâm là phần đông công chúng vẫn tiếp cận với di sản một cách thụ động.
Nhiều người dân không có thói quen tham quan bảo tàng hay di tích ngay tại địa phương mình sinh sống. Ngược lại, các bảo tàng tại địa phương cũng chưa có nhiều chương trình và nội dung đủ sức hút để thu hút công chúng. Do đó, việc xây dựng thói quen tiếp cận di sản ngay tại địa phương là cần thiết, vừa để đặt nền móng cho các nguồn lực nội sinh, vừa giúp người dân khi đi du lịch xem việc tham quan di sản như một hoạt động ưu tiên.
Thách thức trong quảng bá di sản trên mạng xã hội
Trên mạng xã hội, không ít kênh nội dung liên quan đến di sản có lượt theo dõi và lượt xem rất cao. Tuy nhiên, những nội dung này thường bị phân mảnh và hiếm khi tạo thành một xu hướng lớn và lâu dài. Theo TS Phan Thanh Hải, cần có những kế hoạch cụ thể và mới mẻ từ các cơ quan quản lý di sản, chuyên gia, và đơn vị du lịch trong việc quảng bá di sản theo "ngôn ngữ" của thời đại. Thực thi có thể thông qua những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOL).
Câu chuyện không chỉ nằm ở việc KOL góp phần lan tỏa di sản, mà còn ở cách tiếp cận trong bối cảnh các xu hướng và lối sống liên tục thay đổi trong thời đại công nghệ. "Chúng ta cần những cách kể chuyện về di sản theo hơi thở thời đại, tức là phải luôn có những hình thức vừa mới nhất, vừa phù hợp nhất thì mới tiếp cận với số đông nhất được. Cần có một bộ khung chiến lược tổng thể nhưng trong đó sẽ là sự linh hoạt về giải pháp", TS Phan Thanh Hải nhấn mạnh.
Ví dụ về quảng bá di sản thông qua ẩm thực
Một ví dụ cụ thể là việc quảng bá di sản văn hóa địa phương thông qua ẩm thực. Nếu chỉ thuần túy giới thiệu một món ăn và dừng lại ở khẩu vị như ngon hay không, ngọt, nhạt, cay, nồng thế nào, thì phạm vi vẫn chỉ giới hạn trong ẩm thực. Tuy nhiên, khi mở rộng ra những câu chuyện sau mỗi món ăn, như nguyên vật liệu, cách chế biến, có thể giới thiệu được cả lối sống, đặc điểm tự nhiên, và địa lý của vùng đất đó.
Nghĩa là, cách kể chuyện để quảng bá về di sản phải sâu sắc hơn và có tính liên kết giữa di sản với nhiều yếu tố khác để tạo ra sự lan tỏa tổng thể. Điều này không chỉ làm phong phú thêm trải nghiệm của công chúng mà còn góp phần nâng cao giá trị kinh tế và văn hóa của di sản trong bối cảnh hiện đại.
