Thủy Điện Ankroet: Di Sản Hơn 80 Năm Giữa Cao Nguyên Lang Biang
Trải qua hơn tám thập kỷ vận hành, thủy điện Ankroet tại Đà Lạt có thể không còn giữ vai trò then chốt trong việc cung cấp điện năng, nhưng nó vẫn đứng sừng sững như một chứng tích lịch sử mang giá trị kiến trúc và cảnh quan độc đáo, thu hút hàng ngàn du khách tìm đến khám phá mỗi năm.
Khởi Nguồn Từ Thời Thuộc Địa
Theo ghi chép từ Địa chí Đà Lạt, vào tháng 10 năm 1942, Toàn quyền Đông Dương Jean Decoux đã phê duyệt và cho thi công nhà máy thủy điện Ankroet, dựa trên đồ án quy hoạch của kiến trúc sư Lagisquet. Công trình chính thức được khánh thành vào năm 1945, dưới sự quản lý của Sở Công chánh Đông Dương thời bấy giờ.
Hệ thống của nhà máy bao gồm nhiều hạng mục quan trọng:
- Hồ đập Đan Kia với diện tích lưu vực lên đến 141 km² và dung tích hữu dụng đạt 15,2 triệu m³.
- Đường hầm đáy đập đá có đường kính 1,6m, dài 160m, nằm ở cao trình 1.410,8m.
- Hồ đập Ankroet tiếp nhận nước từ hồ Đan Kia-Suối Vàng và chuyển đến nhà máy qua hệ thống thủy đạo.
Ban đầu, Ankroet được trang bị hai tổ máy do hãng Bell của Mỹ sản xuất, mỗi tổ có công suất 300 kW. Điện năng từ đây đã cung cấp cho một số khu vực tại Đà Lạt và Đơn Dương, đánh dấu bước phát triển đầu tiên của ngành điện tại vùng cao nguyên.
Hành Trình Phát Triển Và Biến Chuyển
Ông Phạm Văn Cường, 76 tuổi, một trong những người thợ gắn bó lâu năm với nhà máy, chia sẻ: "Ankroet như một biểu tượng của ngành điện Lâm Đồng, đã vượt qua bao khó khăn, thử thách để không ngừng vươn lên. Các tổ máy ở đây đều theo công nghệ cũ, vận hành thủ công, mọi công tác quản lý đều dựa vào sức người."
Năm 1962, để phục vụ cho việc xây dựng thủy điện Đa Nhim tại Đơn Dương, chính quyền đương thời đã lắp thêm tổ máy, nâng tổng công suất của Ankroet lên 3.100 kW. Từ đây, đường dây điện được kéo dài đến Đơn Dương, mở rộng phạm vi cung cấp.
Đến năm 1964, thủy điện Đa Nhim hoàn thành với công suất 160 MW, gấp khoảng 50 lần Ankroet lúc bấy giờ, và trở thành nguồn cung cấp điện chính cho một nửa miền Nam Việt Nam.
Bước Sang Thời Kỳ Di Sản Và Bảo Tồn
Ông Trần Ngọc Vĩnh Phúc, Quản đốc phân xưởng thủy điện Suối Vàng thuộc nhà máy Ankroet, cho biết thêm: "Năm 2004, hai tổ máy tại Ankroet sau khi hoàn thành sứ mệnh đã được đưa về xưởng sửa chữa của Công ty Điện lực Lâm Đồng. Đến năm 2014, một tổ máy được phục chế để trưng bày tại nhà truyền thống của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, tổ máy còn lại được đưa trở lại nhà máy Ankroet như một chứng tích lịch sử."
Năm 1999, nhà máy tiến hành đợt phục hồi và cải tạo lớn. Các tổ máy cũ được thay thế bằng hệ thống hiện đại hơn, đưa tổng công suất lên 4.400 kW như hiện nay, đồng thời chuyển đổi từ điều khiển thủ công sang tự động hoàn toàn.
Dù công suất hiện tại nhỏ hơn nhiều so với các nhà máy thủy điện hạng trung ngày nay, giá trị di sản mà Ankroet để lại là vô giá. Năm 2004, Trung tâm sách Kỷ lục Việt Nam đã công nhận đây là nhà máy thủy điện đầu tiên tại Việt Nam.
Giá Trị Vượt Thời Gian Và Thu Hút Du Lịch
Tiến sĩ Phạm S, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng, người đã dành nhiều thời gian nghiên cứu về Ankroet, nhận định: "Để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, nước ta đã xây dựng hàng loạt nhà máy thủy điện công suất lớn cùng các nguồn điện khác như điện mặt trời, điện gió. Do đó, Ankroet không còn giữ vai trò quan trọng trong cung cấp điện như trước."
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: "Đây là công trình thủy điện có giá trị đặc biệt về lịch sử, kỹ thuật xây dựng, công nghệ và kiến trúc cảnh quan. Nó mang trong mình nhiều điều thú vị, hấp dẫn du khách trên hành trình khám phá cao nguyên Lang Biang."
Hiện nay, trong khuôn viên nhà máy vẫn còn lưu giữ nhiều dấu tích gắn liền với thuở khai sinh, như một lời nhắc nhớ về một công trình lịch sử quan trọng của ngành điện Việt Nam. Ankroet không chỉ là nơi sản xuất điện mà còn trở thành điểm đến du lịch văn hóa, giáo dục, thu hút những ai muốn tìm hiểu về quá khứ hào hùng của đất nước.
