Du khách đến Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh thường bị thu hút bởi những cánh cổng đỏ uy nghi, nhưng phía sau vẻ ngoài nổi bật ấy là hàng trăm năm quy tắc phong kiến và tín ngưỡng truyền thống Trung Quốc. Những chiếc đinh cửa màu vàng được xếp thành hàng ngay ngắn không chỉ để trang trí mà từng là biểu tượng quyền lực dành riêng cho hoàng gia, không thể xuất hiện tùy tiện trong xã hội Trung Quốc cổ đại.
Ý nghĩa của số lượng đinh cửa
Dưới thời nhà Minh (1368-1644) và nhà Thanh (1644-1912), đinh cửa tượng trưng cho địa vị xã hội và bị kiểm soát bằng nhiều quy định nghiêm ngặt. Theo quan niệm truyền thống Trung Hoa, số lẻ tượng trưng cho dương (ánh sáng), còn số chẵn tượng trưng cho âm (bóng tối). Do đó, số lượng đinh cửa bắt buộc phải là số lẻ. Số 9, số lẻ lớn nhất dưới 10, được xem là biểu tượng của quyền lực tối thượng và thiên mệnh nên chỉ hoàng đế mới được sử dụng.
Cổng chính và ngoại lệ
Tại Tử Cấm Thành, các cánh cổng chính được sơn đỏ - màu sắc tượng trưng cho sự trang nghiêm và thịnh vượng. Trên mỗi cánh cổng là 81 chiếc đinh vàng, sắp xếp theo bố cục 9x9. Tuy nhiên, cổng Đông Hoa chỉ có 72 chiếc đinh, trở thành ngoại lệ hiếm hoi trong quần thể cung điện.
Giải thích về cổng Đông Hoa
Một giả thuyết cho rằng đây là "quỷ môn", nơi linh cữu các hoàng đế triều Thanh như Thuận Trị, Gia Khánh và Đạo Quang được đưa ra khỏi Tử Cấm Thành. Việc sử dụng số chẵn nhằm phân biệt giữa người sống và người đã khuất.
Giả thuyết khác liên quan đến Sùng Trinh - hoàng đế cuối cùng của triều đại nhà Minh, được cho là đã chạy qua cổng Đông Hoa trước khi treo cổ tự vẫn khi triều đại sụp đổ. Sau khi nhà Thanh lên nắm quyền và xây dựng lại cổng, họ bỏ đi một hàng đinh như cách "trừng phạt" cánh cổng vì không bảo vệ được triều đại trước.
Một cách giải thích khác liên quan đến phong thủy. Trong ngũ hành, hướng Đông thuộc hành Mộc, mà Mộc khắc Thổ. Người xưa tin việc biến số lượng đinh cửa thành số chẵn sẽ làm suy yếu năng lượng của hành Mộc.
Quy định về đinh cửa trong xã hội phong kiến
Trong chế độ phong kiến Trung Quốc, chỉ hoàng đế mới được phép dùng 81 đinh cửa. Dưới thời nhà Thanh, phủ của các hoàng tử dùng 63 chiếc, còn con trai của họ dùng 45 chiếc. Các tước vị công và hầu lần lượt dùng 49 và 25 chiếc đinh. Họ cũng chỉ được sử dụng đinh cửa làm bằng sắt, dân thường không được phép sử dụng đinh cửa.
Màu sắc cánh cổng cũng phản ánh địa vị xã hội. Dưới triều Thanh, cửa đỏ chỉ dành cho hoàng gia và quan lại. Người giàu có thể sơn cửa màu đen, trong khi dân thường không được sơn cửa.
Chức năng và phong tục liên quan
Ngoài yếu tố trang trí, đinh cửa còn có chức năng gia cố vì các cánh cổng cung điện thường rất lớn và ghép từ nhiều tấm gỗ. Chúng được làm nổi hình tròn để tăng tính thẩm mỹ. Do bên trong rỗng, thời nhà Tống (960-1279), chúng từng được gọi bằng biệt danh "bọt nước nổi".
Phong tục chạm vào đinh cửa của du khách ngày nay cũng có nguồn gốc lịch sử. Thời nhà Minh, phụ nữ có tục nhắm mắt chạm vào đinh cửa khi ra ngoài vào đêm 16 tháng Giêng Âm lịch, một trong số ít dịp phụ nữ thời xưa được phép đi chơi đêm. Người xưa gọi hoạt động này là "đi bộ xua bệnh". Họ tin việc chạm vào đinh cửa sẽ mang lại may mắn.
Một số người còn tin chạm vào đinh cửa sẽ giúp sinh con trai vì từ "đinh cửa" trong tiếng Trung là "men ding", phát âm giống cụm từ chỉ "con trai trong gia đình". Theo quan niệm dân gian, chạm được chiếc đinh càng cao thì vận may càng lớn.
