Khởi nguồn sông Lam thuộc địa bàn Xá Lượng, xã Tương Dương, nơi hai con sông Nậm Nơn và Nậm Mộ hòa cùng dòng chảy. Khác với vẻ rộng dài, bồi đắp phù sa ở vùng hạ lưu, sông Lam tại đây lại thu mình và buông xuôi. Lòng sông hẹp, đôi bờ như xích lại gần nhau, tựa như cái tình của người dân nơi đây, mộc mạc, gần gũi, sớm tối đi về có nhau. Khoảng cách ấy vừa đủ để chuyện nhỏ của người từ bờ này có thể chạm đến tai người ở bờ kia, như cách mà con người miền núi thương nhau mỗi sớm mai hay chiều tối.
Trước khi đổ về biển cả, sông Lam cũng giống như bao dòng sông khác, lặng lẽ khởi nguồn từ một khe suối nhỏ chốn rừng sâu, rồi xâu sợi chỉ văn hóa của nó dọc dài những chặng đường đã qua. Về với sông Lam mùa này, ta rơi vào một khoảng không gian của sự giao thoa. Cái lạnh căm căm của mùa đông đã lùi xa, còn cái nắng gắt cháy lòng của miền Trung cũng mới chớm tới. Thời tiết cứ lửng lơ, dịu ngọt, cho phép ta thong dong vờn mắt theo núi, thả hồn theo sông.
Giữa không gian ấy, đôi khi ta bỗng thấy mình rơi vào một cảm giác lưng chừng đầy hoài niệm. Nhìn dòng nước xanh thẳm soi bóng núi rừng. Mỗi thứ, xanh một kiểu, khiến ta chợt ngẩn ngơ như tìm thấy hình bóng mình của một kiếp trước nào đó, từng lang thang bên bờ bãi này, từng gắn bó với sườn xanh thẳm. Nếu phải định nghĩa về sông Lam ở Con Cuông, có lẽ không gì đúng hơn hình ảnh một câu thơ bắt nhịp đôi bờ. Dòng sông uốn lượn, mềm mại và uyển chuyển chảy qua những chân núi, giống như ta không hứa hẹn trèo non với ai mà mỗi khúc quanh là một nhịp điệu, một vần xoay để dòng chảy tiếp.
Sau khi thả hồn với dòng chảy, khách phương xa xuôi về thị trấn Trà Lân để thưởng thức món cá mát nướng, cơm lam ống nứa, thịt chua (chỉn xồm), gà nướng, canh bon. Dù mang một vẻ đẹp bí ẩn, sông Lam vẫn lấp lánh trong trái tim khách lữ hành, nó như một câu thơ viết dở bắt nguồn từ đôi bờ Con Cuông uốn cong. Bài và ảnh: NINH NGUYỄN
