Bến K15, tọa lạc tại vụng Sét dưới chân đồi Vạn Hoa thuộc bán đảo du lịch Đồ Sơn (Hải Phòng), mang trong mình giá trị lịch sử vượt thời gian. Tên gọi Bến K15 bắt nguồn từ ký hiệu quân sự chỉ cảng và số hiệu Nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ XV (1959) về đường lối cách mạng miền Nam. Nơi đây được chọn làm bến xuất phát cho những “con tàu không số” vận chuyển vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam.
Đêm 11/10/1962, con tàu gỗ mật danh “Phương Đông I” rời Bến K15 hướng vào Nam Bộ. Sau 6 ngày đêm vượt gian khó, tàu cập bến an toàn tại cửa Vàm Lũng (Cà Mau). Thành công của chuyến vận chuyển vũ khí đầu tiên bằng đường biển đã khai thông “Đường mòn Hồ Chí Minh trên biển”, mở ra phương thức vận chuyển chi viện mới. Từ đó, những “con tàu không số” liên tục rời bến, mang theo vũ khí đến những nơi đường bộ chưa thể vươn tới. Từ năm 1962 đến 1972, hàng trăm lượt tàu đã vận chuyển hàng nghìn tấn vũ khí và hàng trăm cán bộ, chiến sĩ chi viện cho miền Nam, góp phần vào thắng lợi giải phóng đất nước.
Để ghi nhớ địa danh lịch sử này, Đài tưởng niệm đã được xây dựng ngay tại Bến K15, nơi những cọc móng cầu tàu xưa vẫn còn in dấu. Năm 2008, Bến K15 được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia, và năm 2024 được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt trong Cụm di tích lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển. Hàng năm, nơi đây đón khoảng 8.000 lượt du khách, chủ yếu là học sinh, sinh viên đến tìm hiểu lịch sử hào hùng của dân tộc.
Nâng tầm di tích Bến K15
Sau nhiều năm chịu tác động của thời tiết và môi trường biển, di tích Bến K15 đã xuống cấp. Thành phố Hải Phòng đã triển khai dự án đầu tư xây dựng, tu bổ, tôn tạo quần thể di tích trên diện tích 2,28 ha với tổng mức đầu tư gần 235 tỷ đồng, thực hiện từ năm 2021 đến 2026. Các hạng mục chính bao gồm: Đền thờ các Anh hùng Liệt sĩ; cầu tàu kết hợp thả hoa đăng; mô phỏng tàu không số và chiến sĩ; phù điêu Đại tướng Võ Nguyên Giáp với lực lượng Hải quân; đài tưởng niệm, bãi cọc, quảng trường, cổng vào và hệ thống hạ tầng cảnh quan phụ trợ.
Mục tiêu của dự án là bảo tồn và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt, xây dựng không gian đồng bộ về kiến trúc và cảnh quan để tri ân các anh hùng liệt sĩ, đồng thời tạo điểm sinh hoạt chính trị, văn hóa, du lịch cho thành phố và cả nước. Dự án góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước cho thế hệ trẻ, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương. Vừa qua, thành phố đã tổ chức khánh thành dự án ý nghĩa này.
Bí thư Đảng ủy phường Đồ Sơn, ông Dương Quốc Tiến, chia sẻ: “Bến K15 ngày nay là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, biểu tượng cho tinh thần quả cảm và ý chí sắt đá của những người lính biển Việt Nam. Quần thể di tích khang trang, đồng bộ đã trở thành sản phẩm du lịch văn hóa lịch sử đặc trưng của Đồ Sơn và Hải Phòng, từng bước phá thế du lịch mùa vụ, hướng tới phát triển bền vững, đa dạng hóa sản phẩm, với mục tiêu đón 4,9 triệu lượt khách du lịch vào năm 2026. Đây sẽ là không gian giáo dục truyền thống cách mạng sinh động cho thế hệ trẻ, nơi tổ chức các hoạt động tri ân, lễ tưởng niệm và du lịch trải nghiệm lịch sử.”
Ông Nguyễn Hồng Phong, một cựu binh “con tàu không số”, bày tỏ: “Việc tu bổ, tôn tạo Di tích K15 thể hiện sự quan tâm, tri ân sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do, thống nhất đất nước; đồng thời là nguồn động viên tinh thần to lớn với các chiến sĩ ‘tàu không số’ năm xưa còn sống. Tôi hy vọng ngày càng nhiều người, nhất là thế hệ trẻ, đến với Bến K15 để hiểu hơn về lịch sử dân tộc, noi gương cha anh, nỗ lực học tập, lao động và cống hiến cho quê hương.”
Nhiều người dân Đồ Sơn phấn khởi khi Bến K15 được “nâng tầm”, cùng với các di tích khác như Di tích lịch sử kháng chiến Kho Xăng, bến Nghiêng, tạo thành tour du lịch văn hóa-lịch sử hấp dẫn. Điều này giúp du khách cảm nhận niềm tự hào dân tộc và truyền thống cha ông, đặc biệt giúp thế hệ trẻ nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
