Huế đứng trước bản lề chuyển mình: Từ du lịch số lượng sang phát triển bền vững dựa trên di sản
Sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ, du lịch Huế hiện đang đứng trước một thời điểm bản lề quan trọng. Thành phố này đang chuyển hướng từ mô hình tăng trưởng theo số lượng sang tập trung phát triển chiều sâu, chất lượng và bền vững. Loạt bài "Huế Khai mở sức mạnh ngành công nghiệp không khói" đã đi sâu vào việc nhìn thẳng những hạn chế và "điểm nghẽn" hiện nay của ngành du lịch, đồng thời nhận diện con đường phát triển dựa trên nền tảng di sản phong phú, văn hóa đặc sắc và con người Huế.
Thông qua các phân tích chuyên sâu và trao đổi với cơ quan quản lý cùng các chuyên gia, loạt bài này nhằm góp thêm góc nhìn và đề xuất giải pháp để du lịch Huế thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Mục tiêu là biến di sản không chỉ là nơi để ngắm nhìn, mà còn là không gian để sống, để trải nghiệm và tạo ra giá trị bền vững cho tương lai.
Định hướng phát triển đô thị di sản – văn hóa – sinh thái – cảnh quan
Trong hành trình đưa Huế trở thành một đô thị di sản – văn hóa – sinh thái – cảnh quan mang tầm quốc gia và quốc tế, ngành du lịch được xác định là trụ cột phát triển theo hướng "công nghiệp không khói". Điều này dựa trên chiều sâu văn hóa và bản sắc độc đáo của cố đô. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi lớn đặt ra: Làm thế nào để khai thác di sản mà không đánh đổi giá trị? Làm sao để phát huy lễ hội và ẩm thực một cách bền vững? Vai trò của cộng đồng và nghệ nhân trong tiến trình này cần được nhìn nhận như thế nào?
Để làm rõ những vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế. Ông Hải chia sẻ về tư duy phát triển dựa trên di sản, quan điểm bảo tồn gắn liền với khai thác, cũng như những kỳ vọng về một Huế nơi "di sản không chỉ để ngắm, mà để sống và để phát triển bền vững".
Ý nghĩa của mô hình đô thị di sản – văn hóa – sinh thái – cảnh quan
Khi được hỏi về việc Trung ương xác định Huế phát triển theo mô hình đô thị di sản – văn hóa – sinh thái – cảnh quan, Tiến sĩ Phan Thanh Hải nhấn mạnh rằng đây là một định hướng vô cùng quan trọng. Ông cho rằng điều này không chỉ "đặt tên" cho Huế, mà còn định vị một con đường phát triển phù hợp với bản sắc và nguồn lực đặc thù của địa phương.
"Khi Trung ương xác định Huế theo mô hình này, di sản không còn được nhìn như một 'kho tư liệu quá khứ', mà trở thành nền tảng cho hiện tại và tương lai", ông Hải giải thích. "Bảo tồn vì vậy không chỉ là giữ gìn vài công trình cổ, mà là bảo vệ tổng thể cảnh quan văn hóa, ký ức lịch sử, cấu trúc đô thị, không gian sống và cả chiều sâu tinh thần của cộng đồng cư dân."
Định hướng này cũng tạo cơ sở để Huế hoàn thiện quy hoạch tích hợp, cơ chế quản trị đô thị và lựa chọn mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng: phát triển nhưng không đánh đổi, hội nhập nhưng không hòa tan. Đây chính là "điểm tựa chiến lược" để Huế vươn lên mạnh mẽ bằng sức mạnh văn hóa – di sản của mình.
Cân bằng giữa bảo tồn và khai thác di sản
Về vấn đề bảo tồn đi đôi với khai thác, Tiến sĩ Hải cho biết Sở Văn hóa và Thể thao Huế tiếp cận bài toán này trên nguyên tắc: di sản phải được bảo tồn bằng khoa học, bằng quy trình dự án, đồng thời được phát huy giá trị theo hướng nâng cao trải nghiệm văn hóa.
"Nếu khai thác di sản chỉ theo hướng 'tăng dịch vụ, tăng doanh thu' thì rất dễ dẫn đến quá tải, thương mại hóa và làm tổn thương tính chân thực của di sản", ông cảnh báo. "Một di tích không chỉ để tham quan, mà cần có câu chuyện, có 'lớp nghĩa', có không gian trải nghiệm phù hợp để du khách hiểu và yêu hơn giá trị Huế."
Việc phát huy di sản cần gắn với quản trị sức chứa, bảo vệ cảnh quan, tăng các sản phẩm du lịch xanh, du lịch giáo dục và trải nghiệm cộng đồng. Khi nguồn thu từ du lịch quay trở lại phục vụ bảo tồn, khi cộng đồng được hưởng lợi và cùng tham gia gìn giữ, thì di sản mới thực sự trở thành động lực phát triển bền vững – chứ không phải là "tài nguyên bị khai thác đến cạn".
Vai trò của ẩm thực Huế trong chiến lược phát triển du lịch
Ẩm thực Huế, với hàng nghìn món ăn cung đình và dân gian, được xem là "di sản sống". Tiến sĩ Hải nhấn mạnh rằng ẩm thực Huế không đơn thuần là một thế mạnh du lịch, mà là một hệ giá trị văn hóa đặc sắc, phản ánh chiều sâu lịch sử và bản lĩnh thẩm mỹ của vùng đất cố đô.
"Ẩm thực Huế vừa có sự tinh tế, chuẩn mực của truyền thống cung đình, vừa có sự gần gũi, phong phú của đời sống dân gian", ông nói. "Điều quan trọng là phải nhìn ẩm thực như một 'di sản sống' – nghĩa là di sản nằm trong bàn tay người làm bếp, trong nếp ăn, nếp ở, trong ký ức và phong vị của cộng đồng."
Chính vì vậy, ẩm thực Huế được định vị như một trụ cột quan trọng của sản phẩm du lịch văn hóa: không chỉ "ăn ngon" mà còn "ăn để hiểu Huế", để cảm được sự tinh tế và nhịp sống của một đô thị di sản. Về lâu dài, cần phát triển ẩm thực theo hướng hệ sinh thái: kết nối làng nghề, không gian chợ truyền thống, đào tạo nghề, chuẩn hóa dịch vụ, nâng tầm truyền thông và thương hiệu.
Phát triển Festival Huế thành sản phẩm du lịch chủ lực
Festival Huế và mô hình Festival bốn mùa đã tạo được dấu ấn riêng cho đô thị di sản. Tuy nhiên, để lễ hội thực sự trở thành sản phẩm du lịch chủ lực, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng trải nghiệm cho du khách, Tiến sĩ Hải cho rằng cần chuyển mạnh từ "tổ chức sự kiện" sang "thiết kế sản phẩm".
"Mỗi mùa lễ hội phải có chủ đề rõ ràng, lịch trình ổn định, bản đồ trải nghiệm cụ thể, gắn kết với dịch vụ lưu trú – ẩm thực – tham quan – mua sắm", ông đề xuất. "Cùng với đó, cần tăng các hoạt động mang tính tham gia, tương tác, để du khách không chỉ 'xem' mà còn 'sống trong lễ hội'."
Khi Festival gắn với kinh tế đêm và không gian đô thị, du khách sẽ có lý do ở lại thêm một, hai đêm thay vì đi về nhanh. Quan trọng hơn, xã hội hóa là cần thiết nhưng phải đi kèm tiêu chuẩn chất lượng, để Festival Huế luôn giữ được bản sắc, chiều sâu và giá trị văn hóa cốt lõi.
Vai trò của cộng đồng và nghệ nhân trong phát triển bền vững
Cuối cùng, Tiến sĩ Phan Thanh Hải chia sẻ kỳ vọng vào vai trò của cộng đồng, các nghệ nhân và người dân Huế trong quá trình "khai mở" sức mạnh văn hóa, góp phần phát triển ngành công nghiệp không khói của địa phương.
"Tôi luôn cho rằng cộng đồng chính là 'chủ thể của di sản'", ông khẳng định. "Di sản không chỉ nằm trong các công trình, mà còn nằm trong phong tục, trong tiếng nói, trong tay nghề, trong lối sống và phẩm chất của người Huế."
Ông kỳ vọng cộng đồng sẽ tham gia bằng nhiều cách: ứng xử văn minh, hiếu khách; gìn giữ cảnh quan; bảo vệ sự tinh tế của không gian sống; đồng thời mạnh dạn đồng hành cùng chính quyền trong xây dựng sản phẩm du lịch có chiều sâu. Đặc biệt, nghệ nhân phải được nhìn nhận như những "kho tri thức sống", cần được tôn vinh, hỗ trợ truyền nghề và tạo sinh kế bền vững.
Khi người dân thấy mình có lợi ích từ bảo tồn, khi di sản trở thành niềm tự hào và cũng là nguồn lực kinh tế chính đáng, Huế sẽ có nền tảng rất vững chắc để khai mở "công nghiệp không khói" theo hướng bền vững, tử tế và giàu bản sắc.
