Có người cho rằng chữ Khun là một từ cổ, mang nghĩa bản trong núi sâu. Thế nhưng, cũng có ý kiến khẳng định điều đó chưa chính xác, bởi trong tiếng Tày, khun có nghĩa là cho ăn, nuôi dưỡng. Ví dụ như khun mu là cho lợn ăn hay nuôi lợn, khun cáy là cho gà ăn hoặc nuôi gà. Xét theo cách hiểu thứ hai, có vẻ hợp lý hơn cả. Người Tày thường đặt tên thôn làng dựa trên đặc trưng của vùng đất, và rất nhiều tên gọi gắn liền với hoạt động chăn nuôi, trồng trọt.
Hành trình lịch sử của bản Khun
Lần theo dòng thời gian, cùng với những biến động của lịch sử, bản Khun cũng nằm trong hướng đi của những cuộc hạ sơn của đồng bào vùng cao Việt Nam từ thập niên 70 đến 90 thế kỷ trước. Khun được bà con lựa chọn bởi đây không chỉ là nơi có thể ở, mà còn có đủ điều kiện để nuôi dưỡng những con vật quen thuộc. Theo một triết lý giản dị của bà con, nơi nào có đủ thức ăn để nuôi lợn, gà, trâu thì nơi đó con người có thể sinh sống.
Khun nằm ở vùng chuyển giao giữa trung du và miền núi tây Hà Giang (cũ), nay thuộc tỉnh Tuyên Quang. Bước qua một dãy núi phía tây là về phía Lào Cai, chạy xuống phía nam một đoạn là về vùng rừng cọ đồi chè, chếch lên phía bắc trên sẽ tới Xín Mần, Hoàng Su Phì. Nơi đây có đầy đủ đới khí hậu của một vùng trung du trong lành, cùng cảnh sắc trập trùng đồi núi và những thửa ruộng vàng rực nắng ngày mùa, gợi nhớ những mâm xôi quen thuộc của tây Hà Giang.
Đa dạng văn hóa các dân tộc
Hiện nay, bản Khun là nơi sinh sống của bốn nhóm dân tộc chính: Tày, Nùng, Dao và La Chí. Trải qua nhiều thăng trầm, trong cơn lốc hiện đại hóa, người bản Khun vẫn bảo tồn nguyên vẹn không gian văn hóa làng truyền thống, cùng những tập tục đặc trưng của từng dân tộc. Bản làng nằm giữa đồng lúa mênh mông, cứ mỗi tháng 9, cả bản Khun lại rực rỡ một màu vàng lúa chín.
Giữa cánh đồng thênh thang, thong dong qua những con đường hẹp, du khách có thể lắng nghe tiếng suối róc rách, tận hưởng gió đồng mát lành và mùi lúa chín, rồi thả mình ngắm nhìn từng khóm cọ, từng thửa ruộng nhấp nhô trong nắng. Sự hòa quyện văn hóa giữa các dân tộc, lối sống thuần làng xã đã khiến Khun trở thành một ngôi làng với sức sống riêng biệt.
Điểm đến cho sự cân bằng
Chính vì thế, ngôi làng này không phải là một điểm du lịch nổi lên theo xu hướng nhất thời, mà đơn giản là một nơi để tìm lại sự cân bằng. Bản Khun mời gọi du khách đến trải nghiệm không gian yên bình, khám phá văn hóa bản địa và hòa mình vào thiên nhiên tươi đẹp. Bài và ảnh: HỒNG VIỆT
