Trong chuyến công tác thứ hai trở lại bản Lân Nóng thuộc xã Cai Kinh, tỉnh Lạng Sơn, chị Nguyễn Thị Mai (Hà Nội) không khỏi ngỡ ngàng trước những thay đổi tích cực của bản làng nhỏ nằm sâu trong thung lũng. Nếu như lần đầu đặt chân tới đây, con đường gập ghềnh, thiếu điện và sóng viễn thông khiến nơi này gần như biệt lập, thì giờ đây diện mạo đã khởi sắc rõ rệt. Đường vào bản dần được cải thiện, sóng điện thoại ổn định, và điện năng lượng mặt trời đã thắp sáng từng nếp nhà. Tuy nhiên, điều đáng quý nhất theo chị Mai là giữa những chuyển biến đó, Lân Nóng vẫn giữ được gần như nguyên vẹn không gian sống truyền thống và vẻ yên bình vốn có.
Hành trình từ bản làng biệt lập đến điểm đến du lịch bền vững
Lân Nóng nằm sâu trong thung lũng thuộc thôn Loi, xã Cai Kinh, hiện có 13 hộ dân với gần 70 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Nùng. Trước đây, bản làng gần như tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài khi không có điện lưới, không sóng viễn thông và đường đi lại vô cùng khó khăn. Cuộc sống của người dân chủ yếu dựa vào nương rẫy và khai thác nguồn lực tự nhiên, với điều kiện sinh hoạt còn nhiều hạn chế.
Những năm gần đây, nhờ các chương trình hỗ trợ phát triển, hạ tầng thiết yếu tại Lân Nóng đã từng bước được cải thiện. Hệ thống điện năng lượng mặt trời được lắp đặt và đưa vào sử dụng, cung cấp điện cho từng hộ dân. Sóng di động và internet cũng đã được phủ tới bản, giúp người dân kết nối và tiếp cận thông tin thuận lợi hơn. Tuyến đường vào bản đang được nâng cấp, tạo điều kiện cho việc đi lại và vận chuyển hàng hóa.
Du lịch cộng đồng: Biến đời sống thường nhật thành sản phẩm hấp dẫn
Không chỉ góp phần nâng cao đời sống dân sinh, những thay đổi về hạ tầng còn mở ra hướng phát triển mới cho Lân Nóng: du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hóa bản địa. Khác với nhiều địa phương phát triển du lịch theo hướng xây dựng mới, Lân Nóng vẫn giữ gần như nguyên vẹn không gian sống truyền thống. Những nếp nhà sàn của người Nùng nằm rải rác giữa thung lũng, bao quanh là núi đá, rừng cây và hệ sinh thái tự nhiên còn nguyên sơ.
Nhịp sống nơi đây diễn ra chậm rãi, gắn liền với các hoạt động thường nhật như lên nương, chăn nuôi và sinh hoạt gia đình. Chính sự giản dị và yên bình này đã trở thành điểm hấp dẫn đặc biệt đối với du khách. Không chỉ tham quan cảnh quan, du khách còn có cơ hội trải nghiệm đời sống bản địa một cách chân thực, từ sinh hoạt trong nhà sàn, thưởng thức bữa cơm gia đình cho đến tìm hiểu phong tục, tập quán độc đáo của người dân.
Để từng bước hình thành sản phẩm du lịch, một số hộ dân đã chủ động chỉnh trang không gian sống, tận dụng vật liệu sẵn có để tạo điểm trải nghiệm. Các góc trưng bày nông sản, vật dụng sinh hoạt được sắp xếp gọn gàng, mộc mạc. Không gian du lịch vì thế không tách rời đời sống thường ngày, mà chính đời sống ấy đã trở thành sản phẩm phục vụ du khách.
Mô hình Net Zero: Hướng đi bền vững cho tương lai
Từ những điều kiện tự nhiên và xã hội đặc thù, năm 2025 Lân Nóng được lựa chọn triển khai mô hình du lịch theo hướng Net Zero với quy mô nhỏ, có sự tham gia của cả 13 hộ dân. Bước sang năm 2026, mô hình tiếp tục được nâng cấp và hoàn thiện theo hướng đồng bộ hơn về hạ tầng, không gian và phương thức vận hành.
Bà Phạm Thị Hương - Trưởng phòng Quản lý Công viên địa chất Lạng Sơn cho biết: "Lân Nóng được lựa chọn vì vẫn giữ được không gian nguyên bản, cộng đồng dân cư gọn, phù hợp để triển khai mô hình du lịch bền vững ngay từ đầu." Theo bà, mô hình Net Zero tại đây hướng tới các tiêu chí cụ thể như:
- Tổ chức không gian xanh và thân thiện với môi trường.
- Quản lý rác thải hiệu quả, hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến thiên nhiên.
- Sử dụng vật liệu thân thiện, tận dụng nguồn lực sẵn có.
- Xây dựng các tuyến trải nghiệm gắn liền với cảnh quan tự nhiên và đời sống người dân.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận tại Lân Nóng không bắt đầu từ những dự án đầu tư lớn, mà tận dụng tối đa các yếu tố sẵn có. Những hạn chế trước đây như hạ tầng chưa hoàn thiện, chưa bị bê tông hóa… nay lại trở thành lợi thế để phát triển theo hướng bền vững. Các hoạt động bảo vệ môi trường, tổ chức không gian xanh và quản lý rác thải được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của bản làng.
Lời chia sẻ từ những người trong cuộc
Chị Nguyễn Thị Mai chia sẻ: "Khi đặt chân đến Lân Nóng, mọi mệt mỏi dường như tan biến. Không khí trong lành, những ngôi nhà vẫn giữ nguyên nét mộc mạc, giản dị. Chúng tôi đến từ khá sớm nên có dịp dạo quanh bản, ghé thăm từng gia đình và cảm nhận rõ sự thân thiện, chân chất của người dân. Mỗi ngôi nhà đều có những góc nhỏ gần gũi, trở thành điểm dừng chân thú vị cho du khách."
Từ khi đăng ký tham gia làm du lịch cộng đồng, bà Hoàng Thị Thoa (chủ Homestay Lơn Nọong, Làng du lịch cộng đồng Lân Nóng) đã bắt đầu chăm chút từng góc nhỏ trong ngôi nhà sàn đã gắn bó với gia đình qua nhiều thế hệ. Bà đặt tên cho không gian đón khách là "Lơn Nọong", theo tiếng Nùng nghĩa là "Nhà em". Tận dụng những vật liệu và nông sản sẵn có như bí, gấc, bắp…, bà trang trí các góc không gian một cách giản dị, vừa tiết kiệm chi phí, vừa tạo cảm giác mộc mạc, gần gũi và giữ được bản sắc riêng.
Bà Thoa tâm sự: "Tôi rất mong muốn ngày càng có nhiều du khách biết đến và ghé thăm, để bà con trong bản có thêm cơ hội phát triển kinh tế nhưng vẫn giữ được nếp sống và nét văn hóa truyền thống của mình."
Triển vọng và ý nghĩa của mô hình phát triển
Với vẻ đẹp nguyên sơ, nhịp sống bình dị và những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, Lân Nóng không chỉ là điểm đến trải nghiệm mới lạ mà còn mang đến cho du khách cơ hội tìm về sự yên bình, cảm nhận sâu sắc đời sống miền sơn cước. Từ một bản làng từng biệt lập, Lân Nóng đang dần trở thành điểm đến đặc trưng trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn.
Mô hình du lịch Net Zero triển khai tại đây cũng được xem là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục đánh giá, hoàn thiện và từng bước nhân rộng, hướng tới phát triển các làng du lịch bền vững trong toàn vùng. Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống và phát triển hạ tầng hiện đại đã tạo nên một hình mẫu đáng học hỏi cho các địa phương khác.
