Giáo sư 85 tuổi và hành trình 23 năm thắp sáng âm nhạc trong bóng tối
Trong một căn phòng giản dị ở Hà Nội, lớp học nhạc đặc biệt của GS Tôn Thất Triêm, 85 tuổi, vẫn rộn ràng tiếng hát và đàn piano. Không chữ nổi, không giáo trình chuyên biệt, ông và vợ - nghệ sĩ opera Xuân Thanh - đã dạy học trò khiếm thị bằng phương pháp truyền khẩu suốt hơn hai thập kỷ, biến mặc cảm thành những tiếng hát lay động hàng nghìn khán giả trong và ngoài nước.
Dàn hợp ca Hy Vọng tỏa sáng trên sân khấu quốc tế
Cuối năm 2025, phòng hòa nhạc tại Nhạc viện Hà Nội chật kín khách quốc tế. Tại đêm nhạc chào mừng các sự kiện ngoại giao lớn, Dàn hợp ca Hy Vọng đã trình diễn những bản dân ca Việt Nam và quốc tế một cách xuất sắc. Trong hơn 20 nghệ sĩ trên sân khấu, chỉ có giáo sư Tôn Thất Triêm và vợ là người sáng mắt, còn lại đều là những học trò khiếm thị đầy tài năng.
John, một khán giả người Mỹ, xúc động chia sẻ: "Nghe họ hát những bản dân ca Mỹ, tôi thấy mình như đang ở quê nhà". Kết thúc buổi diễn, dưới tràng pháo tay không dứt, người nhạc trưởng 85 tuổi cùng vợ ân cần dắt tay từng học trò xuống bậc thang, hỗ trợ sắp xếp nhạc cụ. Những cử chỉ chính xác này đã trở thành phản xạ tự nhiên sau hơn 20 năm gắn bó.
Hành trình từ trường Nguyễn Đình Chiểu đến những sân khấu lớn
GS Tôn Thất Triêm là nghệ sĩ piano duy nhất tại Việt Nam từng đạt danh hiệu hòa tấu xuất sắc tại bốn cuộc thi âm nhạc quốc tế danh giá ở Nga. Đầu những năm 2000, sau nhiều năm giảng dạy và biểu diễn khắp châu Âu, ông về nước và bắt đầu dạy đàn miễn phí cho trẻ khiếm thị tại trường Nguyễn Đình Chiểu thông qua tổ chức phi chính phủ Samaritan’s Purse.
Ông tâm sự: "Tôi muốn dùng tiếng đàn xoa dịu nỗi cô đơn của những đứa trẻ, làm lắng lại cơn đau của người bệnh". Thấy học trò có năng khiếu, ông rủ vợ đến dạy hát. Suốt nhiều năm, đôi vợ chồng cưỡi chiếc xe Honda Cub 82 cũ đi hơn 10 km từ đường Láng đến phố Lạc Trung, bất kể nắng mưa.
Lớp học không sách vở, không bản nhạc chữ nổi, hoàn toàn dựa vào phương pháp "truyền khẩu". Việc dạy hát tiếng nước ngoài cho người khiếm thị là thử thách lớn. Ông Triêm tìm, ghi âm dân ca các nước, rồi tỉ mẩn ghi chú cách phát âm bằng tiếng Việt, giải thích cặn kẽ ngữ nghĩa để học sinh hiểu và thuộc lời.
Những bước ngoặt và thành tựu đáng tự hào
Năm 2003, Dàn hợp ca Hy Vọng chính thức ra đời. Bước ngoặt đến vào năm 2005, tại lễ kỷ niệm 10 năm bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ, khi những đứa trẻ khiếm thị lần đầu đứng trước các vị đại sứ và khách mời quan trọng. Để chuẩn bị cho vài phút tỏa sáng, thầy trò đã khổ luyện hàng tháng.
GS Triêm không thể quên khoảnh khắc lần đầu dìu học trò lên sân khấu, đệm đàn cho các em biểu diễn. Tham tán Văn hóa thông tin Mỹ khi đó, ông Louis Lantner, đã xúc động chia sẻ: "GS Tôn Thất Triêm là một nghệ sĩ đẳng cấp thế giới và nhà tổ chức phi thường. Chúng tôi tự hào gọi ông là một người thầy lớn".
Đến nay, Dàn hợp ca Hy Vọng đã thực hiện hàng nghìn buổi diễn, thu âm 4 CD quốc ca của 20 quốc gia, và biểu diễn thành công trong nhiều sự kiện ngoại giao của Mỹ, Pháp, Iran, Italy, Brunei, Luxembourg, Kuwait, Australia, Algeria, Thụy Sĩ...
Âm nhạc thay đổi cuộc đời và những trăn trở còn đó
Qua những buổi biểu diễn, nhiều tài năng có số phận nghiệt ngã đã vươn lên. Anh Nguyễn Văn Linh, 35 tuổi, nghệ sĩ sáo trúc khiếm thị, gia nhập nhóm từ năm 2012. Từ một cậu bé tự ti, nhờ sự dẫn dắt của thầy, Linh thi đỗ vào Học viện Âm nhạc Quốc gia. Dù phải chạy thận ba lần mỗi tuần, anh chưa từng bỏ lỡ buổi tập nào.
Anh Linh xúc động nói: "Thầy không chỉ dạy nhạc, thầy đã tặng tôi một cuộc đời mới". Ở tuổi 85, GS Tôn Thất Triêm vẫn trăn trở khi nhiều học trò có tài năng nhưng khó mưu sinh bằng nghề. Ông và vợ vẫn miệt mài kết nối, tìm kiếm cơ hội biểu diễn để các em có thêm thu nhập.
Ông chia sẻ: "Để có được dàn hợp ca hôm nay, có những đêm thầy trò chỉ ăn mì gói để theo đuổi đam mê. Phần thưởng lớn nhất đời tôi không phải danh tiếng, mà là được nhìn thấy những 'vầng trăng khuyết' tỏa sáng rực rỡ dưới ánh đèn sân khấu". Hành trình 23 năm không học phí của vị giáo sư già tiếp tục là nguồn cảm hứng bất tận cho cộng đồng.
