Nhiều người hiện nay có đường huyết cao nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán tiểu đường. Dùng thuốc có thể kiểm soát nhanh, nhưng duy trì thay đổi lối sống lâu dài lại là thách thức. Gần đây, nhóm nghiên cứu của Britt Burton-Freeman tại Viện Công nghệ Illinois (Mỹ) đã đưa ra một phương pháp đơn giản: chỉ cần thêm một quả bơ và một cốc xoài mỗi ngày trong 8 tuần để quan sát khả năng phục hồi của mạch máu.
Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, thực hiện dạng thử nghiệm so sánh giữa hai nhóm. Tổng cộng 82 người trưởng thành khoảng 45 tuổi tham gia, đều trong tình trạng tiền tiểu đường và có chỉ số BMI khoảng 30, được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm. Một nhóm được yêu cầu ăn thêm bơ và xoài mỗi ngày, trong khi nhóm còn lại duy trì chế độ ăn ít chất béo, ít chất xơ nhưng đủ năng lượng.
Để đánh giá hiệu quả, các nhà khoa học sử dụng chỉ số FMD - thước đo khả năng giãn nở của mạch máu. Đây là tiêu chuẩn quan trọng đánh giá sức khỏe thành mạch, bởi chỉ cần FMD tăng 1% thì nguy cơ bệnh tim mạch giảm khoảng 8%.
Kết quả sau 8 tuần
Sau 8 tuần, kết quả giữa hai nhóm có sự khác biệt rõ rệt. Ở nhóm đối chứng, chỉ số FMD giảm từ 5,6% xuống 4,6%, cho thấy mạch máu hoạt động kém đi. Ngược lại, ở nhóm ăn bơ và xoài, FMD tăng từ 5,9% lên 6,7%, tức cải thiện gần 1 điểm phần trăm. Chênh lệch giữa hai nhóm đạt hơn 2 điểm phần trăm, một con số đáng chú ý.
Không chỉ vậy, nhóm ăn bơ và xoài còn tăng lượng trái cây từ khoảng 0,9 cốc lên 3 cốc mỗi ngày. Nhờ đó, lượng chất xơ tăng gấp đôi, vitamin C tăng hơn 2 lần và chất béo tốt cũng tăng rõ rệt. Lượng kali nạp vào cơ thể tăng gần 50%.
Đáng chú ý, dù không cắt giảm lượng calo, cân nặng giữa hai nhóm gần như không thay đổi, thậm chí nhóm ăn bơ và xoài còn giảm nhẹ. Điều này cho thấy việc ăn thêm trái cây đúng cách không đồng nghĩa với tăng cân.
Huyết áp, cholesterol và chức năng thận thay đổi tích cực
Về huyết áp, nghiên cứu không ghi nhận khác biệt đáng kể ở huyết áp tâm thu, nhưng huyết áp tâm trương có sự phân hóa rõ. Ở nam giới nhóm đối chứng, huyết áp tâm trương tăng khoảng 5 mmHg, trong khi nhóm ăn bơ và xoài giảm khoảng 2 mmHg, tạo ra chênh lệch gần 7 mmHg. Hiệu ứng này không rõ rệt ở nữ giới.
Các nhà nghiên cứu cho rằng sự khác biệt có thể liên quan đến tình trạng dinh dưỡng ban đầu và nguồn carbohydrate. Trong khi nhóm đối chứng tăng tiêu thụ ngũ cốc tinh chế, nhóm ăn bơ và xoài chủ yếu hấp thụ carbohydrate từ trái cây nguyên quả, đồng thời tăng đáng kể vitamin C.
Ở nhóm ăn bơ và xoài, tổng cholesterol giảm 4,1 mg/dL và LDL-C (cholesterol xấu) giảm 6,7 mg/dL. Ngược lại, nhóm đối chứng có xu hướng tăng cholesterol, còn triglyceride tăng khoảng 11%.
Chức năng thận cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Chỉ số eGFR tăng 4,36 mL/phút/1,73 m² ở nhóm ăn bơ và xoài, trong khi nhóm đối chứng giảm nhẹ 0,47 mL/phút. Sự thay đổi creatinine huyết thanh cũng cho thấy xu hướng tương tự. Với người tiền tiểu đường, đây là yếu tố đáng chú ý vì thận thường bị tổn thương sớm.
Theo phân tích của nhóm nghiên cứu, hiệu quả này có thể đến từ việc cải thiện chức năng nội mô mạch máu, bởi thận là cơ quan có hệ mao mạch dày đặc và phụ thuộc trực tiếp vào sức khỏe của hệ mạch.
Tại sao lại chọn bơ và xoài?
Việc lựa chọn bơ và xoài không phải ngẫu nhiên. Bơ giàu axit béo không bão hòa đơn, chất xơ và kali, trong khi xoài cung cấp vitamin C, beta-carotene và mangiferin, một hợp chất polyphenol có khả năng chống oxy hóa và hỗ trợ chức năng nội mô trong các nghiên cứu trước đó.
Tuy nhiên, nghiên cứu nhấn mạnh đây là sự thay thế, không phải bổ sung thêm. Bơ và xoài được dùng để thay thế nguồn carbohydrate tinh chế có cùng năng lượng. Ngoài ra, cần ăn trái cây nguyên quả thay vì ép nước để giữ lại chất xơ và cấu trúc tự nhiên.
Quá trình cải thiện không diễn ra ngay lập tức. Theo nhóm nghiên cứu, cần duy trì ít nhất 8 tuần để quan sát những thay đổi rõ rệt, và việc duy trì lâu hơn có thể mang lại lợi ích chuyển hóa lớn hơn.
Tại Việt Nam, bơ và xoài là hai loại trái cây rất phổ biến, dễ tìm từ chợ truyền thống đến siêu thị. Đặc biệt vào mùa hè, xoài vào vụ nên giá khá rẻ, xuất hiện dày đặc ở nhiều nơi. Trong khi đó, bơ cũng là loại quả quen thuộc, được trồng nhiều ở các tỉnh Tây Nguyên và miền Nam, với nhiều loại mức giá khác nhau, phù hợp với túi tiền của nhiều người tiêu dùng.
