Cảnh giác bò khô giá rẻ giáp Tết: 'Ma trận' hàng giả và nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn
Những ngày cận Tết Nguyên đán, phân khúc thực phẩm khô như bò khô, trâu gác bếp bước vào giai đoạn sôi động nhất trong năm. Tuy nhiên, đằng sau những lời mời chào hấp dẫn với giá "rẻ giật mình" là thực tế đáng lo ngại về chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng. Nghịch lý giá cả chỉ khoảng 500.000 đồng/kg đặt ra câu hỏi lớn: Lợi nhuận từ đâu mà có?
Nghịch lý giá cả: 500.000 đồng/kg bò khô - Điều không tưởng
Một vòng khảo sát tại các chợ dân sinh ở Hà Nội hoặc các nhóm "Chợ thực phẩm Tết" trên mạng xã hội cho thấy sự chênh lệch giá đáng kinh ngạc. Trong khi các thương hiệu uy tín niêm yết giá bò khô từ 850.000 đến 1.100.000 đồng/kg, nhiều tiểu thương lại rao bán với mức giá chỉ khoảng "nửa triệu đồng". Ngay cả những người thường xuyên tự làm bò khô cho gia đình cũng phải thốt lên: "Lấy đâu ra bò khô, trâu khô hay gác bếp giá rẻ đến thế, có lẽ là thịt lợn thì đúng hơn".
Chị H.N, với hơn 10 năm kinh nghiệm làm bò khô cho gia đình và bạn bè dịp Tết, chia sẻ: "Để sản xuất 1kg thịt bò khô thành phẩm, cần trung bình 3kg thịt bò tươi. Với giá thịt bò mông, thăn hiện nay dao động từ 230.000 đến 260.000 đồng/kg, chi phí nguyên liệu thô đã lên tới gần 700.000 - 800.000 đồng. Cộng thêm tiền gia vị, nhân công, điện sấy và bao bì, mức giá 500.000 đồng rõ ràng là phi lý về mặt kinh tế". Theo chị, 1kg bò khô được làm từ 2,5-3kg bò tươi, tùy độ sấy khô hay ướt, nên giá 500.000-600.000 đồng/kg chỉ có thể là "thịt bò khô giả".
'Ma trận' lời chào mời: Người mua lạc lối, người bán mập mờ
Trên các sàn thương mại điện tử, chỉ cần tìm kiếm từ khóa "bò khô", hàng nghìn kết quả hiện ra với giá sốc từ 450.000 đến 550.000 đồng/kg. Trong khi đó, tại các lò mổ, giá thịt bò tươi loại 1 đã ở mức 260.000 đồng/kg. Với tỷ lệ "3 kg tươi - 1 kg khô", mức giá dưới 800.000 đồng gần như là điều không thể đối với hàng thật.
Sự vô lý này không chỉ nằm ở con số, mà còn hiện hữu trong trải nghiệm của người mua. Chị Mai Lan (Thanh Xuân, Hà Nội) ngậm ngùi chia sẻ về trải nghiệm "tiền mất tật mang" năm ngoái: "Tôi mua 2kg bò sợi giá 500.000 đồng/kg trên mạng vì quảng cáo là hàng xưởng giá gốc. Nhưng khi nhận hàng, miếng thịt có màu đỏ rực như son, xé ra bên trong trắng bợt. Ăn thử thì không có vị thịt bò mà toàn mùi ngũ vị hương và ngọt lợ của mì chính. Đem ngâm vào nước ấm, chỉ 5 phút sau nước chuyển sang màu đỏ ngầu, còn miếng thịt thì nhợt nhạt như thịt lợn luộc".
Chị Thu Hằng (quận Đống Đa, Hà Nội) cũng bày tỏ sự hoang mang: "Thấy trên mạng quảng cáo bò khô nhà làm giá 550.000 đồng/kg, nhìn hình ảnh rất bắt mắt. Nhưng khi mua về, miếng thịt cứ bở bở, mùi nồng nặc hương liệu chứ không có vị ngọt thanh của thịt bò. Cả nhà tôi nghi ngờ thịt làm từ lợn sề tẩm hóa chất chứ không phải thịt bò".
Không chỉ người mua lẻ, ngay cả những người có kinh nghiệm nội trợ cũng dễ dàng "sập bẫy" vì công nghệ làm giả ngày càng tinh vi. Bà nội trợ lâu năm Nguyễn Thị Hòa (65 tuổi, TP.HCM) cho biết: "Bây giờ họ làm giả giỏi lắm, họ trộn cả thịt bò thật vào thịt lợn sề tẩm ướp để tạo mùi, người thường rất khó phân biệt bằng mắt. Tôi đã từng mua phải loại thịt trâu gác bếp mà khi đốt lên có mùi khét lẹt của chất hóa học chứ không phải mùi khói bếp tự nhiên".
Ngược lại, các tiểu thương bán hàng giá rẻ lại luôn có lý lẽ riêng. Khi được hỏi về nguồn gốc mức giá siêu rẻ, một tiểu thương tại chợ đầu mối thản nhiên trả lời: "Đó là giá sỉ, lấy số lượng lớn trực tiếp từ xưởng nên mới có giá đó. Vả lại đây là bò nuôi công nghiệp nên rẻ hơn bò ta, ăn vẫn ngon, vẫn đắt khách đấy thôi!".
'Phù phép' vị giác: Cái giá đắt cho sức khỏe từ hương liệu độc hại
Dù chưa thể khẳng định 100% mọi loại thịt khô giá rẻ đều kém chất lượng, nhưng khả năng hàng giả là rất cao. Để biến những khối thịt lợn sề thành "đặc sản" bò khô, trâu khô gác bếp chuẩn vị, các cơ sở sản xuất thường dựa vào hóa chất và hương liệu.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh (Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm) cho biết: Việc tiêu thụ thực phẩm chứa quá nhiều hương liệu và phẩm màu công nghiệp là "liều thuốc độc" ngấm dần vào cơ thể. Khi cơ thể nạp một lượng lớn phụ gia hóa học không được phép, gánh nặng đầu tiên sẽ đổ dồn lên gan và thận. Gan phải làm việc quá tải để thải độc, lâu dần dẫn đến suy giảm chức năng.
Nghiêm trọng hơn, các chất tạo màu và bảo quản rẻ tiền thường chứa kim loại nặng hoặc tạp chất gây đột biến tế bào, là mầm mống trực tiếp của các bệnh ung thư đường tiêu hóa. Ngoài ra, còn chưa kể đến nguồn thịt lợn không rõ an toàn hay có nhiễm dịch bệnh hay không.
Các chuyên gia y tế cũng cảnh báo về tình trạng ngộ độc. Người ăn có thể không phát bệnh ngay lập tức (ngộ độc cấp tính) nhưng các chất độc tích tụ trong mô mỡ, gây ra các triệu chứng như mệt mỏi mãn tính, dị ứng, rối loạn nội tiết và ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ ở trẻ em.
Càng gần Tết, các vấn đề an toàn thực phẩm càng trở thành điểm nóng. Các chuyên gia nhấn mạnh người tiêu dùng cần hết sức lưu ý khi chọn mua thực phẩm, kể cả thực phẩm khô. Với thịt bò khô, những loại "3 không" (Không nhãn mác, không nguồn gốc, không hạn sử dụng) thường đi kèm với quy trình sản xuất khó đảm bảo vệ sinh. Việc tẩm ướp quá nhiều gia vị cay nồng (ớt, tiêu, tỏi) thực chất là thủ thuật để che đậy mùi hôi thối của thịt nguyên liệu đã phân hủy, khiến người tiêu dùng khó nhận biết bằng vị giác thông thường.
Phân biệt thịt bò khô thật giả như thế nào?
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh chỉ ra cách phân biệt thịt bò khô thật - giả như sau:
- Bằng màu sắc: Thịt bò khô thật có màu vàng sẫm, sợi dài, to. Còn loại thịt bò khô giả sẽ có màu đỏ vừa đến đỏ thẫm, sợi nhỏ, ngắn.
- Bằng cách xé sợi: Đối với loại thịt bò khô thật, khi dùng tay xé sợi sẽ phải dùng một lực khá mạnh. Trong khi đó, đối với loại bò khô giả thì chỉ cần miết sợi hoặc miếng thịt, sẽ thấy có màu đỏ thôi ra tay.
- Bằng khứu giác và vị giác: Loại thịt bò khô thật có mùi nồng rất đặc trưng của thịt bò, nhai vào sẽ có vị cay, ngọt, mặn vừa phải. Còn loại giả sẽ có ít mùi bò, mùi nồng, ăn vào lại thấy rất giống thịt lợn. Loại thịt bò khô từ phổi lợn, thớ thịt sẽ không rõ mà dính kết lại với nhau, có lẫn mùi hôi.
