Trong nhóm các loài hải sản có hình thái độc đáo của vùng biển Nam Trung Bộ, cá tắc kè nổi bật như một cái tên thu hút sự quan tâm của du khách và giới ẩm thực. Tên gọi "cá tắc kè" xuất phát từ ngoại hình của loài: phần đầu và thân tròn dẹt, vảy nổi, hình dạng giống loài bò sát cùng tên. Tuy nhiên, màu sắc của cá rất bắt mắt với sắc đỏ au, đôi khi có các chấm tròn nâu mờ trên thân. Điểm nhận dạng tiếp theo là chiếc đuôi dài, giúp phân biệt với các loài cá biển thông thường.
Phân bố và đặc điểm
Tại Việt Nam, cá tắc kè thường sống ở vùng biển sâu, khá xa bờ. Ở các vùng biển Quảng Ngãi, Ninh Thuận, Nha Trang, cá tắc kè là đặc sản lạ khiến nhiều người tò mò muốn thử. Loài này không có kích thước lớn; đa phần chỉ nặng vài lạng, con trưởng thành hiếm khi vượt quá 1kg. Mặc dù phân bố tự nhiên khá rộng, nhưng trong thời gian dài, cá tắc kè gần như không được chú ý do hình thù xấu xí, ít thịt (chỉ chiếm 1/3 trọng lượng cơ thể), còn lại là xương và vảy. Chỉ khoảng vài năm gần đây, người ta mới phát hiện ra hương vị thơm ngon của nó, ăn không ngán sau khi cách chế biến và thưởng thức được giới thiệu rộng rãi.
Giá trị ẩm thực và giá cả
Những món ăn từ cá tắc kè được ưa chuộng trong các nhà hàng, quán ăn, quán nhậu. Một kg cá tắc kè tươi có giá khoảng 200.000 đồng. Ngoài tươi, người dân còn làm cá tắc kè khô với giá khoảng 300.000 đồng/kg. Cá sau khi bắt được mổ bụng, chẻ ra phơi khô, mỗi cân có khoảng 8-12 con. Khô tắc kè được nhiều du khách mua về làm quà hoặc làm món nhậu.
Cách chế biến ngon nhất
Trong số các phương pháp chế biến, món cá tắc kè nướng than được đánh giá ngon nhất. Khác với hầu hết các loại cá biển, cá tắc kè không cần mổ bụng, bỏ mang hay tẩm ướp. Sau khi rửa sạch, đầu bếp chỉ cần để nguyên con rồi đặt trực tiếp lên bếp than hoa. Thịt cá có độ dai tự nhiên, vị ngọt đậm, không bị bở. Hương thơm khi nướng tỏa ra rất mạnh, nhiều ngư dân địa phương ví rằng "ngửi một lần là nhớ cả đời". Chính mùi thơm đặc trưng này đã tạo nên câu nói quen thuộc của dân biển Quảng Ngãi: "Cá thu, cá trích, cá mè… im re khi gặp tắc kè nướng than". Khi thưởng thức, người ăn thường chấm cùng nước mắm nguyên chất hoặc muối ớt giã nhuyễn. Vị mặn nhẹ của nước chấm hòa với độ ngọt, dai và thơm của thịt cá tạo nên trải nghiệm ẩm thực rõ rệt, được so sánh với thịt gà thả đồng.
Thị trường và cách chọn cá ngon
Tại các chợ trực tuyến, cá tắc kè được rao bán ngày càng nhiều, thu hút người tiêu dùng bởi hình dáng lẫn tên gọi lạ tai. Giá bán dao động từ 150.000 đến 250.000 đồng/kg tùy kích cỡ, loại 4–5 con/kg giá thấp hơn loại 2 con/kg. Dù từng bị chê xấu xí, nhưng hiện nay dư luận ẩm thực dành nhiều đánh giá tích cực cho độ tươi ngọt và hàm lượng dinh dưỡng của loài cá này. Một ưu điểm khác là tính lành, phù hợp với nhiều thể trạng. Để chọn cá ngon, người dân địa phương khuyên nên ưu tiên những con có màu đỏ tươi, thịt rắn chắc. Cá màu nhợt hoặc thịt mềm thường không giữ được độ dai và hương vị đặc trưng. Món hấp cũng là lựa chọn phổ biến, giữ trọn độ ngọt tự nhiên. Khi hấp, chỉ cần đợi lớp da đỏ sậm lại, thịt bên trong chuyển màu trắng đục là có thể dùng ngay.
Khai thác và các món ăn khác
Loài cá này thường sinh sống ở vùng biển sâu, xa bờ, khiến việc khai thác phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và sự may rủi. Có ngày ngư dân thu được vài chục ký, nhưng cũng có hôm chỉ được vài cân. Ngoài nướng và hấp, ngư dân các tỉnh ven biển còn dùng cá tắc kè để nấu canh chua với lá me non. Thịt săn chắc, vị chua nhẹ từ me giúp món canh thanh mát, phù hợp ngày nắng nóng. Đây là cách chế biến được nhiều gia đình miền biển duy trì từ lâu, dù trước đây loài cá này không có giá trị kinh tế.
Kết luận
Từ một loài cá từng bị bỏ quên đến khi trở thành đặc sản được săn đón, cá tắc kè đang chứng minh giá trị thực sự trong ẩm thực Việt Nam. Hình dáng khác lạ, cách chế biến đơn giản, hương vị đặc trưng và độ ngọt dai hiếm có đã giúp cá tắc kè trở thành lựa chọn mới cho những ai yêu thích khám phá văn hóa ẩm thực vùng biển.
Hương Giang (theo doisonggiadinh, kienthuc)
