Tại Hội An, người dân và du khách dễ dàng bắt gặp những hàng lá thuốc bày bán dọc khu vực cổng chính gần Giếng Máy cổ. Từ lá tươi vừa hái đến lá phơi khô, tất cả đều được bày bán trên những sạp hàng mộc mạc, ẩn chứa một nét sinh kế và tri thức dân gian qua nhiều thế hệ. Bên những bức tường vàng nhuốm màu thời gian, giữa dòng người tấp nập, người dân địa phương vẫn âm thầm kể câu chuyện về các loại lá dân gian.
Khi được hỏi, những người bán hàng kể tên các loại lá thuốc một cách rành rọt: Bầu Đường, Thù Lù, Cửu Lý Hương, Cam Thảo, Ngũ Gia Bì, Chè Vằng, Rau Mương, Hà Thủ Ô, Cỏ Máu... Theo kinh nghiệm dân gian, uống nước nấu từ các loại lá này giúp mát gan, giảm đau nhức xương khớp, điều hòa khí huyết.
Người dân nơi đây đã quen với góc chợ chỉ bán vài ngày mỗi năm. Ông Ziệu Hoàng (73 tuổi) cứ đến dịp Tết Đoan Ngọ lại mang các loại lá thuốc ra chợ bán từ sáng sớm. Những loại lá này được ông tự tìm, hái và phơi khô từ khoảng 2 tháng trước. “Mấy loại lá này chủ yếu người dân địa phương mua, cứ mồng 5/5 âm lịch, người dân lại đến mua về dùng. Nhiều du khách cũng ghé tham quan, hỏi về câu chuyện văn hóa của các thứ lá này hoặc mua dùng thử”, ông Hoàng chia sẻ.
Cách đó không xa, cô Huỳnh Thị Hồng Thuận (phường Hội An Tây) cũng tất bật giới thiệu các loại lá thuốc cho khách. Ngày thường, cô làm công việc dọn vệ sinh nhà cửa thời vụ. Đến dịp Tết Đoan Ngọ, cô lại đi tìm, chặt hái và phơi lá thuốc để bán tại nhà và mang ra chợ. Công việc này đã được cô duy trì khoảng 10 năm nay. Chợ có đủ lá tươi và khô để người dân lựa chọn. Theo cô Thuận, kiến thức về các loại cây thuốc đều do ông bà truyền lại. “Hằng năm tôi bắt đầu bán từ mồng 1/5 âm lịch, trong đó tầm mồng 3/5 trở đi lượng khách mua rất nhiều”, cô Thuận chia sẻ.
Giữa âm thanh nhộn nhịp, câu rao quen thuộc vang lên: “Mua lá về uống mồng 5 cô ơi, chị ơi…”. Lá thuốc khô bán theo kg có giá từ 90.000 đồng/kg, lá tươi bán theo bó, tùy loại lớn nhỏ, giá từ 10.000 đồng/bó. Khách chọn các loại lá quen thuộc, người bán nhanh tay hốt mỗi thứ một ít trộn lại. Khi có khách tò mò trước cây thuốc lạ, cô Hồng Thuận giới thiệu: “Đây là Củ Hành Mọi uống bổ máu, đứt tay lấy lá bịt lại là sẽ đỡ”.
Nhiều du khách tò mò tìm hiểu nét văn hóa mồng 5. Theo người bán, thị trường lá năm nay ít người mua nhưng giá cao hơn năm ngoái, do mấy năm trước nhiều người bán và lá nhiều nên rẻ hơn.
Ghé góc chợ bán lá thuốc, vợ chồng ông Phùng Tiến và bà Lê Thị Ba (58 tuổi, phường Hội An Tây) lựa chọn một số lá khô và 1 bó lá cây tươi. Ông Tiến tâm sự: “Năm nào gia đình cũng mua lá về nấu nước uống dịp Tết Đoan Ngọ. Đây là phong tục tập quán từ đời cha ông để lại nên năm nào cũng duy trì”.
Không chỉ là mặt hàng mua bán dịp Tết Đoan Ngọ, những loại lá này còn gắn với tập tục uống nước lá mồng 5 đã tồn tại lâu đời. Nước lá mồng 5 khi nấu lên có mùi thơm đặc trưng, vị thanh mát, không đắng, phù hợp mọi lứa tuổi. Qua thời gian, tập tục này không chỉ gắn với quan niệm dân gian về sức khỏe mà còn trở thành nét sinh hoạt văn hóa được nhiều gia đình duy trì vào dịp Tết Đoan Ngọ.
