Chuyên gia cảnh báo hai nhóm nguyên nhân chính gây ngộ độc thực phẩm dịp Tết
Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc tại Bệnh viện Bạch Mai, dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội kéo dài luôn là thời điểm có nguy cơ cao về mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Chuyên gia này nhấn mạnh rằng có hai nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ngộ độc thực phẩm trong những giai đoạn nhạy cảm này, đòi hỏi sự chú ý đặc biệt từ cộng đồng.
Nhóm nguyên nhân từ thực phẩm không an toàn
Nhóm nguyên nhân thứ nhất xuất phát từ các loại thực phẩm tiềm ẩn rủi ro cao. Điều này bao gồm thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng giá rẻ thiếu nhãn mác, quy trình sản xuất không đảm bảo, và không có chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm. Một số cơ sở sản xuất còn sử dụng phụ gia, hóa chất độc hại và phẩm màu nguy hiểm để bảo quản hoặc tạo màu sắc bắt mắt cho sản phẩm.
Ngoài ra, thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn đường phố, hoặc các sản phẩm thủ công không đảm bảo điều kiện vệ sinh cũng dễ bị nhiễm vi khuẩn gây bệnh. Những yếu tố này làm tăng đáng kể nguy cơ ngộ độc, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ thực phẩm tăng cao dịp lễ Tết.
Nhóm nguyên nhân từ thói quen tiêu dùng sai lầm
Nhóm nguyên nhân thứ hai liên quan đến thói quen của người tiêu dùng, đặc biệt trong những ngày cận Tết. Nhiều gia đình có xu hướng mua và tích trữ thực phẩm với số lượng lớn, khiến thực phẩm dễ hư hỏng và gây ngộ độc khi chế biến. Các món chế biến sẵn như giò, chả, nem, thịt quay nếu không được bảo quản đúng nhiệt độ rất dễ bị hỏng, dẫn đến rối loạn tiêu hóa khi sử dụng.
Một quan niệm sai lầm phổ biến là cho rằng chỉ cần cho thực phẩm vào tủ lạnh là có thể bảo quản lâu dài. Tuy nhiên, nhiệt độ lạnh chỉ làm chậm quá trình phát triển của vi khuẩn chứ không tiêu diệt hoàn toàn chúng. Thực phẩm để quá lâu trong tủ lạnh vẫn có thể bị biến chất, sinh độc tố, hoặc mất giá trị dinh dưỡng, đặc biệt là:
- Thịt, cá tươi bảo quản vượt quá thời gian khuyến nghị.
- Rau củ để lâu dễ mất vitamin và chất dinh dưỡng.
- Thức ăn thừa bảo quản quá 2-3 ngày.
Trong những ngày Tết, việc tham gia nhiều bữa tiệc liên tiếp, ăn uống không kiểm soát, hoặc kết hợp nhiều loại thực phẩm khác nhau cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa và làm tăng nguy cơ ngộ độc. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, và phụ nữ mang thai – những đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất và cần được thận trọng hơn.
Hậu quả và biện pháp phòng ngừa
Theo bác sĩ Nguyên, ngộ độc thực phẩm có thể gây ra các triệu chứng từ nhẹ như buồn nôn, đau bụng, và tiêu chảy, đến nặng như suy gan, suy thận, rối loạn điện giải, thậm chí đe dọa tính mạng. Để hạn chế nguy cơ, chuyên gia khuyến cáo người dân cần:
- Lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên mua tại các cơ sở uy tín có chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm.
- Kiểm tra kỹ tình trạng thực phẩm trước khi mua, đảm bảo còn tươi, không có mùi lạ hoặc biến đổi màu sắc.
- Hạn chế ăn các loại thực phẩm đường phố không đảm bảo vệ sinh, đặc biệt là các món ăn nhanh chế biến tại chỗ.
- Bảo quản thực phẩm đúng cách: sử dụng hộp đựng kín, phân chia tủ lạnh khoa học với ngăn riêng cho thực phẩm sống và chín để tránh lây nhiễm chéo.
- Không tích trữ quá nhiều đồ ăn trong tủ lạnh, chỉ mua và chế biến vừa đủ ăn để giảm nguy cơ ôi thiu.
- Ăn uống hợp lý, tránh kết hợp các loại thực phẩm kỵ nhau có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc.
Khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, cần ngừng ăn loại thực phẩm nghi ngờ ngay lập tức và theo dõi triệu chứng. Với trường hợp nhẹ, cho người bệnh uống nhiều nước hoặc nước điện giải, ăn các món dễ tiêu như cháo, và giữ ấm cơ thể. Nếu có biểu hiện nghiêm trọng như tiêu chảy nhiều, co giật, khó thở, hoặc mất ý thức, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
An toàn thực phẩm trong dịp Tết không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi người dân cần tự bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình thông qua tiêu dùng thông minh và có ý thức. Đừng để những bữa tiệc vui dịp lễ Tết trở thành nỗi ám ảnh vì những sự cố không đáng có. Trong đời sống hiện đại, sự đủ đầy không nằm ở việc tích trữ thật nhiều thực phẩm, mà ở cách lựa chọn và sử dụng thông minh để giữ gìn sức khỏe, tạo nên không khí sum vầy ấm áp trong những ngày đầu năm mới.
