Hồi ức Tết xưa qua từng trang viết và món ăn dân dã
Trong cuốn sách mới xuất bản, nhà văn Lê Minh Hà đã khéo léo tái hiện một Hà Nội của những ngày xưa cũ, nơi ký ức tuổi thơ ùa về với biết bao kỷ niệm đẹp đẽ. Từng con chữ như dựng lên một không gian đã xa, thuở ấy còn nhiều gian khó nhưng chan chứa tình người ấm áp. Những kỷ niệm ấy đẹp đến mức, dù đã rời xa Hà Nội, người ta vẫn luôn trân trọng và nâng niu trong lòng.
Canh măng chiều ba mươi – hương vị sum vầy
Canh măng, đặc biệt là canh măng chân giò, là món ăn quen thuộc không thể thiếu trong mâm cỗ Tết của người miền Bắc. Vì quá trình sơ chế cầu kỳ, món ăn này thường được dành riêng cho bữa cơm tất niên, mang theo bao sự thơm thảo và trân quý. Công việc quan trọng nhất nhưng lại nhàn nhã của chiều ba mươi chính là nồi măng lưỡi lợn đang âm ỉ trên bếp.
Bà nội trợ tỉ mẩn săm soi từng sợi lông trên chân giò to uỵch mới mang về, chặt thành miếng lớn, ninh sơ qua với muối rồi vớt bọt. Măng đã được rửa sạch và thái nhỏ, đổ vào nồi cùng nước sâm sấp mặt, cứ thế ninh nhừ. Thời gian đủ lâu để măng ngấm đều vị mặn ngọt và chất béo từ thịt. Nồi măng sôi lăn tăn trong khi cả nhà tất bật chuẩn bị nổi lửa gói bánh chưng cùng hàng xóm.
Đến bữa cơm ngày mùng Một, chỉ cần thêm nửa nồi nước luộc gà là bát canh măng đã đậm đà hương vị. Vài sợi miến dong trong vắt, củ hành trắng ngần, dọc hành xanh mướt quấn quýt trên nền nước măng nâu trong, tạo nên một hình ảnh đẹp mắt và hấp dẫn.
Những loại bánh truyền thống gợi nhớ Tết quê
Tết đến, trẻ con háo hức với những mẻ bánh mà bà chuẩn bị từ mấy hôm trước: bánh chưng, bánh gai, bánh tẻ, rồi bánh mật. Bánh chưng thì nhà nào cũng giống nhau, với bắp ngô, củ khoai vùi trong trấu, không khí râm ran bên bếp lửa hồng xua tan cái lạnh giá của đêm đông. Sau khi vớt bánh, ép bánh và nếm thử, những cặp bánh được buộc lạt đỏ, một phần đặt lên bàn thờ tổ tiên, phần còn lại làm quà biếu họ hàng.
Bánh tẻ quê nghèo cũng đã tự khơi gợi cơn thèm từ lâu. Nhưng đặc biệt hơn cả là bánh gai và bánh mật. Có lần, tác giả được người quen từ phố Nối mang tặng mấy cặp bánh này. Ban đầu, cứ ngỡ sẽ không còn hấp dẫn khi khẩu vị đã quen với chocolate, đường sữa hay các loại bánh hiện đại. Thế nhưng, khi tỉ mẩn bóc từng lớp lá chuối gói bánh, tự nhiên cảm thấy xao xuyến lạ thường.
Lá bánh ẩm ướt như đổ mồ hôi, và chỉ cần nếm thử vài miếng, vị ngon điềm đạm, hiền lành đã khiến người ta ngạc nhiên. Cái ngon ấy không cần so sánh với chocolate hảo hạng, bởi mỗi thứ mang một vẻ riêng: lá chuối khô âm ẩm đối lập với vỏ chocolate in ấn hoàn hảo, vị mật mía chất phác khác xa vị ngọt sắc và béo ngậy của kẹo phương Tây.
Tác giả băn khoăn, liệu nếu mời người nước ngoài, họ có cảm nhận được sự tinh tế trong từng món ăn này không, khi khẩu vị đã được tiêu chuẩn hóa và ít ai trải qua những ngày tháng gian nan, đói nghèo. Chính những trải nghiệm ấy mới giúp ta thấu hiểu giá trị của từng thức quà giản dị qua bàn tay người nội trợ.
Nét văn hóa Tết qua các phong tục khác
Bên cạnh ẩm thực, Tết còn gắn liền với nhiều phong tục ý nghĩa. Xôi gấc đỏ cam như một lời chúc may mắn đầu năm, trong khi các phiên chợ đặc biệt dịp Tết được học giả Toán Ánh mô tả sống động trong Tạp chí Bách Khoa. Lễ cúng Giao thừa, theo sách Nếp cũ, là nghi thức trang trọng để tiễn thần Hành khiển cũ và đón vị mới, với bài văn khấn cổ kính và bản diễn Nôm chi tiết.
Những ký ức về canh măng, bánh gai, bánh mật không chỉ là hương vị ẩm thực, mà còn là một phần hồn cốt của Tết Việt, lưu giữ qua từng trang sách và ký ức người xa quê.
