Những ngày cuối tuần tại chợ Bến Thành (TP.HCM), không khó để bắt gặp các nhóm khách nước ngoài đi dạo, chụp ảnh và thưởng thức đồ ăn đường phố. Tuy nhiên, sau vài giờ tham quan, trên tay nhiều du khách chỉ là vài món quà nhỏ như móc khóa, cà phê hay áo thun.
Khách quốc tế đến Việt Nam ngày càng nhiều, nhưng mức chi tiêu chưa bật lên cân xứng
Gần đó, tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, chị Emily Carter, du khách đến từ Úc, cho biết ngân sách trong chuyến đi 7 ngày của chị tại Việt Nam chủ yếu dành cho khách sạn, ăn uống và di chuyển. "Tôi rất thích đồ ăn Việt. Chúng tôi thử nhiều quán địa phương và cũng đi spa khá nhiều. Tuy nhiên, để mua sắm thì tôi chưa thấy nhiều thứ thực sự hấp dẫn", chị Carter nói.
Tương tự, anh Daniel Wong, du khách Singapore lần đầu đến TP.HCM, cũng cho hay phần lớn chi tiêu của anh tập trung cho ẩm thực và trải nghiệm văn hóa. "Tôi dành nhiều tiền cho cà phê, nhà hàng, bar rooftop và tour khám phá thành phố hơn là mua sắm. Nếu muốn mua hàng hiệu hay đồ công nghệ thì tôi có thể mua ở Singapore hoặc qua Bangkok có nhiều lựa chọn hơn", anh Wong chia sẻ.
Theo ông Trần Xuân Hùng, Tổng giám đốc Công ty Viking, khách quốc tế đến Việt Nam hiện chủ yếu chi cho lưu trú, ăn uống, tham quan và một phần nhỏ cho quà tặng. Các mặt hàng được khách mua nhiều nhất vẫn là cà phê, bánh kẹo, trái cây, một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ, đặc sản địa phương…
Thực tế, kể từ sau đại dịch Covid-19, du lịch Việt Nam đã ghi nhận những bước nhảy vọt về số lượng khách quốc tế và nội địa, nổi lên như một điểm sáng trên trường du lịch quốc tế. Tuy nhiên, doanh thu vẫn chưa được cải thiện tương ứng. Tính tổng năm 2025, doanh thu ngành du lịch lần đầu tiên vượt mốc trên 1 triệu tỉ đồng, tương đương khoảng 37,8 tỉ USD. Song, một thống kê mới đây chỉ ra rằng: Trung bình mỗi khách quốc tế đến Việt Nam tiêu số tiền từ 1.050 - 1.150 USD, tăng không đáng kể so với thời điểm năm 2019 (bình quân 1.020 USD một người). Số tiền du khách tiêu ở Việt Nam thấp hơn tại Thái Lan xấp xỉ 500 USD, hay gần 1.000 USD nếu so với Singapore.
Đáng nói là thời gian lưu trú trung bình của khách cao cấp được ghi nhận đã tăng từ 10 ngày lên gần 14 ngày. Điều đó cho thấy chúng ta đã thành công kéo khách đến đông hơn, ở lại lâu hơn, nhưng vẫn chưa thể làm cho khách "móc hầu bao tới những đồng cuối cùng".
Muốn "dụ" khách tiêu tiền cũng khó
Tại hội thảo "Khơi thông sức mua, kích cầu tiêu dùng" do Báo Thanh Niên tổ chức hôm 22.5 vừa qua, bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), nêu ra một con số rất đáng suy ngẫm từ Tổng cục Thống kê: Năm 2024, khách quốc tế chi tiêu tại Việt Nam đạt 12,19 tỉ USD, nhưng người Việt lại mang tới 12,57 tỉ USD ra nước ngoài để mua sắm. Như vậy, chỉ tính riêng mảng du lịch, Việt Nam đang nhập siêu gần 400 triệu USD. Người Việt đi du lịch trong nước thì chủ yếu chỉ chi cho vé máy bay, khách sạn, ăn uống, còn đi nước ngoài thì không tiếc "vài tháng lương" mua sắm.
Dẫn câu chuyện giữa 2 địa phương biên giới là Đông Hưng (Trung Quốc) với Móng Cái (Việt Nam), bà Thủy Tiên so sánh: Hai địa phương này cùng có khoảng cách biên giới tới cửa khẩu ngang nhau, nhưng doanh thu từ thương mại, du lịch lại cách rất xa. Cụ thể, năm 2024, thành phố Đông Hưng đón gần 16 triệu lượt khách, thu về 2,12 tỉ USD (khoảng 52.000 tỉ đồng) chủ yếu nhờ bán lẻ xuyên biên giới, trong đó khách người Việt chiếm tới 30%. Ở chiều ngược lại, Móng Cái dù đón 4 triệu lượt khách nhưng doanh thu du lịch chỉ vỏn vẹn 250 tỉ đồng.
"Cùng một dải biên giới nhưng giá trị thương mại nghiêng phần lớn về một phía. Có thể thấy, khoảng cách hàng chục lần về mức chi tiêu của khách không nằm ở địa lý, không nằm ở văn hóa, không nằm ở con người mà nằm ở chính sách khuyến khích du khách chi tiền. Du khách đến Việt Nam hiện nay sẵn sàng chi mạnh tay cho các dịch vụ cốt lõi như ăn ở, đi lại, tham quan, nhưng lại "thắt lưng buộc bụng" khi mua sắm. Vấn đề không phải là họ không có tiền, mà vì chúng ta chưa cho họ được lý do chính đáng để móc hầu bao", bà Lê Hồng Thủy Tiên nhấn mạnh.
Thực tế, mua sắm luôn là một trong những hoạt động được du khách vô cùng quan tâm trong mỗi hành trình du lịch. Khách đến Nhật Bản muốn mua hàng nội địa Nhật, sang Thái Lan muốn tìm mua đồ Thái, tới Hàn Quốc là "lao" đến các khu mua sắm đồ nội địa Hàn, đến Trung Quốc cũng phải tấm tắc khen hàng nội địa Trung, còn nếu đi châu Âu thì "ôm chặt" những cửa hàng outlet, đồ hiệu…
Đó là lý do các điểm mua sắm là một phần không thể thiếu để tạo nên sản phẩm tour nước ngoài, bất kể châu Á hay châu Âu. Ngay cả người Việt, đi tour Thái về là xách theo vài lọ dầu, cao hổ cốt…; không ai ra khỏi cửa hàng sâm ở Hàn Quốc mà không xách theo vài túi sản phẩm. Và ngay cả dù chuyển qua đi tự túc thì mọi người vẫn luôn "lục lọi" những điểm mua sắm nổi tiếng nhất.
Đáng nói là không ai tới Việt Nam lại được giới thiệu để đi mua sắm. Giám đốc một doanh nghiệp lữ hành tại Hà Nội nói thẳng: "Đa số khách nước ngoài đều không thích mua sắm khi mua tour Việt Nam. Họ muốn dành thời gian trải nghiệm, tham quan và không quan tâm đến việc giảm giá".
Ông Trần Thế Dũng, Tổng giám đốc Công ty CP Lữ hành Vietluxtour, cũng thừa nhận dù biết rất rõ "mỏ vàng" du khách còn rất nhiều dư địa, song hiện nay đa số các công ty lữ hành chưa dám tự tin đưa các điểm mua sắm vào chương trình của mình. Bởi Việt Nam chưa có những trung tâm mua sắm đạt chuẩn, tạo sự uy tín thương hiệu cho khách hàng nên nếu công ty du lịch đưa vào tour thì e ngại khách đánh giá là cố tình đưa chương trình bán hàng.
"Ngay như TP.HCM, trung tâm thương mại lớn nhất cả nước, là địa phương có đủ điều kiện nhất để thực hiện một tour du lịch kết hợp mua sắm nhưng cũng không có những trung tâm mua sắm lớn như outlet, chợ đêm, phố mua sắm đủ chuẩn cho khách du lịch. Cách đây vài năm, ông Jonathan Hạnh Nguyễn - Chủ tịch IPPG - từng đề cập việc xây dựng một khu factory outlet ở TP.HCM để đưa du khách tới mua hàng chất lượng, rồi hình thành một mô hình tổng hợp như Disneyland để khách tới vui chơi, tiêu tiền. Khi đó các doanh nghiệp lữ hành như chúng tôi đã rất mong chờ. Đáng tiếc là đến giờ TP vẫn chưa có. Chúng ta vẫn chưa làm tốt cả việc "dụ" du khách chi tiền và giữ dòng tiền chi tiêu của khách Việt ngay trên chính đất nước, địa phương mình", ông Trần Thế Dũng thẳng thắn nhìn nhận.
Chúng ta chưa tạo điều kiện cho khách mua sắm thuận tiện
Việt Nam chưa tạo được điều kiện để khách mua sắm thuận tiện, yên tâm và có cảm giác đáng mua. Nhiều sản phẩm địa phương có câu chuyện, có tính thủ công nhưng chất lượng chưa đồng đều, mẫu mã chưa ổn định, bao bì chưa chuyên nghiệp, giấy tờ hóa đơn chưa rõ ràng. Điều này cũng khiến doanh nghiệp lữ hành khó đưa vào chương trình tour. Việt Nam là trung tâm sản xuất hàng may mặc lớn, nhưng outlet chưa ra outlet. Nếu có những khu mua sắm hàng Việt, hàng xuất khẩu, hàng địa phương chất lượng cao, giá tốt và vận hành bài bản thì đây là cơ hội rất lớn.
