Bản Lĩnh Chính Trị Của Thanh Niên Trong Kỷ Nguyên Số: Thách Thức Và Giải Pháp
Đối với thế hệ trẻ, không gian mạng không chỉ là môi trường kết nối mà còn là nơi định hình nhận thức, giá trị và niềm tin. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích to lớn, môi trường này cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với việc giữ vững bản lĩnh chính trị của thanh niên.
Thực Trạng Và Cơ Hội Trong Không Gian Số
Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ phát triển internet và mạng xã hội nhanh nhất khu vực. Tỷ lệ người dùng internet đã vượt 75% dân số, trong đó phần lớn là người trẻ. Không gian số đã trở thành một lớp học không biên giới, nơi tri thức được chia sẻ nhanh chóng và đa chiều.
Nhiều thanh niên đã tận dụng hiệu quả các nền tảng số để:
- Học tập và nâng cao kiến thức
- Khởi nghiệp và phát triển kinh doanh
- Sáng tạo nội dung và quảng bá văn hóa Việt Nam
- Lan tỏa tinh thần nhân ái và trách nhiệm xã hội
Không ít sáng kiến cộng đồng và chiến dịch thiện nguyện được khởi phát từ mạng xã hội, thể hiện rõ vai trò tích cực của công nghệ trong đời sống xã hội.
Thách Thức Và Nguy Cơ Tiềm Ẩn
Tuy nhiên, mặt trái của môi trường mạng ngày càng bộc lộ rõ. Không gian mạng là môi trường mở, nơi các luồng thông tin đan xen, trong đó không ít nội dung sai lệch, xuyên tạc, thậm chí có chủ đích chống phá.
Sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) làm gia tăng nguy cơ này khi các sản phẩm giả mạo như hình ảnh, video deepfake được tạo ra với độ tinh vi cao, gây nhiễu loạn thông tin. Các thế lực thù địch lợi dụng mạng xã hội để:
- Phát tán tin giả và thông tin sai lệch
- Kích động tâm lý và gieo rắc hoài nghi
- Làm suy giảm niềm tin của người dân, đặc biệt là thanh niên
Thanh niên có tần suất sử dụng mạng cao nhưng không phải ai cũng có đủ bản lĩnh chính trị và kỹ năng sàng lọc thông tin. Khi đứng trước quá nhiều luồng quan điểm trái chiều, nếu thiếu nền tảng nhận thức vững chắc, họ rất dễ rơi vào trạng thái hoang mang, dao động. Nguy hiểm hơn, một số trường hợp còn bị lôi kéo bởi những luận điệu sai trái, hình thành nhận thức lệch lạc về các vấn đề chính trị-xã hội.
Bản Lĩnh Chính Trị: Tấm Lá Chắn Mềm Trong Thời Đại Số
Trong bối cảnh đó, bản lĩnh chính trị không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành tấm lá chắn mềm giúp người trẻ giữ vững định hướng. Bản lĩnh này được thể hiện qua:
- Sự kiên định về lập trường tư tưởng
- Khả năng vững vàng trước các luồng thông tin trái chiều
- Năng lực phân biệt đúng-sai, tích cực-tiêu cực
- Ý thức trách nhiệm khi tham gia không gian mạng
Đây chính là la bàn giúp thanh niên không bị lạc hướng giữa biển thông tin rộng lớn.
Trong bài viết Thanh niên với tương lai đất nước nhân dịp kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ: Thanh niên phải dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm cái mới; nhưng điều đó không có nghĩa là tùy tiện, nóng vội, chạy theo trào lưu hay sự nổi tiếng nhất thời. Đổi mới sáng tạo phải gắn với phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, tuân thủ pháp luật, tôn trọng đạo đức, văn hóa, lợi ích cộng đồng và lợi ích quốc gia-dân tộc.
Thông điệp này không chỉ mang ý nghĩa định hướng mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ trong thời đại số: Phải làm chủ công nghệ nhưng không để công nghệ chi phối nhận thức và hành động.
Giải Pháp Toàn Diện Để Bồi Đắp Bản Lĩnh Chính Trị
Để bồi đắp bản lĩnh chính trị cho thanh niên, cần một chiến lược toàn diện từ nhiều phía.
Xây dựng nền tảng nhận thức vững chắc: Trước hết, cần củng cố kiến thức về lịch sử, văn hóa và con đường phát triển của đất nước. Đây là gốc rễ giúp người trẻ có khả năng tự đề kháng trước những luận điệu xuyên tạc.
Trang bị kỹ năng số và năng lực miễn dịch thông tin: Thanh niên cần được hướng dẫn cách nhận diện tin giả, kiểm chứng nguồn tin, phân tích và đánh giá thông tin dựa trên bằng chứng và lập trường khoa học. Tư duy phản biện cần được rèn luyện bài bản, gắn với nền tảng lý luận chính trị.
Vai trò của gia đình và nhà trường: Gia đình là nơi nuôi dưỡng những giá trị đầu tiên về đạo đức, lối sống, lòng yêu nước. Nhà trường, thông qua giáo dục lịch sử, lý luận chính trị và các hoạt động trải nghiệm, giúp củng cố nhận thức và niềm tin cho người học.
Đổi mới phương thức truyền thông chính trị-tư tưởng: Trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh mẽ, việc sử dụng các hình thức hiện đại như video ngắn, podcast, đồ họa thông tin giúp nội dung chính thống trở nên hấp dẫn, dễ tiếp cận.
Hoàn thiện hành lang pháp lý: Nghị định số 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng, với quy định xác thực tài khoản người dùng, là bước đi quan trọng nhằm hạn chế tình trạng ẩn danh và các hành vi tiêu cực. Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL năm 2026 ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số tiếp tục khẳng định trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc xây dựng không gian mạng văn minh, lành mạnh.
Hành Động Cụ Thể Và Tầm Nhìn Tương Lai
Quan trọng hơn cả, bản lĩnh chính trị cần được thể hiện bằng hành động cụ thể trong đời sống số. Mỗi thanh niên cần hình thành thói quen lựa chọn nguồn tin chính thống, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, chủ động lên tiếng trước những thông tin sai lệch, xuyên tạc.
Trước thực tế không gian mạng sẽ tiếp tục mở rộng, cùng với đó là những thách thức ngày càng phức tạp nảy sinh, nếu được trang bị đầy đủ tri thức, kỹ năng và bản lĩnh, thế hệ trẻ Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ không gian này, biến đây thành công cụ phục vụ học tập, sáng tạo và cống hiến.
Khi đó, thanh niên sẽ miễn dịch trước những tác động tiêu cực và trở thành lực lượng tiên phong lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần xây dựng một không gian mạng an toàn, lành mạnh và giàu tính nhân văn - nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.
Tiến sĩ MAI DIỆU ANH
