Facebook thu lợi nhuận từ tin tức nhưng không chia sẻ doanh thu với các đơn vị trong nước. Từ đầu năm, một số ít người dùng tại Việt Nam được mời tham gia chương trình chia sẻ doanh thu giới hạn, cho phép nhà sáng tạo kiếm thêm dựa trên tương tác. Đây là bước đầu thay đổi của mạng xã hội lớn nhất thế giới trước áp lực cạnh tranh.
Nhóm ưu tiên và nhu cầu bị bỏ quên
Theo ghi nhận, nhóm được ưu tiên gửi thư mời hợp tác là các cá nhân mở chế độ chuyên nghiệp, tập trung vào nội dung nguyên bản từ người có sức ảnh hưởng. Tuy nhiên, nhu cầu được người dùng Việt Nam quan tâm nhất lại bị Facebook ngó lơ: xem tin tức là một trong những công dụng quan trọng nhất của mạng xã hội, nhưng các tòa soạn không được trả tiền.
Mỏ vàng tin tức
Báo cáo của We are social và Meltwater cho thấy nhu cầu lớn nhất khi sử dụng mạng xã hội là giữ kết nối với người thân, tiếp theo là đọc tin tức, chiếm gần 50% người tham gia khảo sát. Con số này bỏ xa các công dụng khác như tìm sản phẩm (35%), xem phát trực tiếp (35%) và phát hiện nội dung (34%). Dạng nội dung tin tức giữ chân người dùng, tạo tương tác và giúp mạng xã hội kiếm tiền từ quảng cáo.
Meta luôn cố giảm vai trò của tin tức, tuyên bố chúng chỉ chiếm dưới 3% nguồn cấp dữ liệu. Tuy nhiên, nghiên cứu độc lập chỉ ra điều ngược lại. Giáo sư S.Song và S.Manchanda (Đại học Michigan) công bố báo cáo về đợt ngăn chặn ngắn hạn tin tức tại Australia năm 2021, kết luận tổng mức tương tác với nội dung không phải tin tức giảm 11%, số bài đăng giảm 9%. Thiệt hại quảng cáo trong giai đoạn ngắn ước tính bằng 4,3% tổng doanh thu năm của Facebook tại Australia.
Không trả tiền
Hàng chục năm qua, Facebook không trả tiền cho nhà xuất bản trong nước. Năm 2015, Instant Articles (IA) ra đời nhằm thuyết phục báo chí lưu trữ nội dung trên máy chủ Facebook để đổi lấy tốc độ tải trang nhanh. Tòa soạn có thể tự bán quảng cáo và giữ 100% doanh thu, hoặc để Facebook lấp đầy và chia sẻ 70% lợi nhuận. Tuy nhiên, chương trình này không được cung cấp tại Việt Nam, và hỗ trợ yếu khiến The New York Times, The Guardian rời bỏ. Đến tháng 4/2023, Meta âm thầm dừng IA.
Một số tài khoản Facebook tại Việt Nam được Meta trả tiền, nhưng không bao gồm nhà cung cấp tin tức. Facebook từng phải "xuống nước" trước yêu cầu của chính phủ Australia, ký khoảng 30 thỏa thuận thương mại trị giá hơn 200 triệu USD/năm. Tuy nhiên, khi các thỏa thuận hết hạn năm 2024, Meta từ chối gia hạn và rút News Tab. Australia đáp trả bằng dự thảo News Bargaining Incentive (NBI), áp thuế phạt 2,25% trên tổng doanh thu nội địa của các nền tảng nếu từ chối ký hợp đồng dài hạn với báo chí.
Chuyển hướng sang AI
Cuối năm 2025, cuộc đua AI tạo sinh mở ra mô hình doanh thu mới. Meta chuyển dòng tiền sang ký thỏa thuận cấp phép bản quyền nội dung với các tòa soạn lớn để huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn (Llama) và tích hợp thông tin thời gian thực vào chatbot Meta AI. Tuy nhiên, chỉ nhóm nhỏ liên minh báo chí Mỹ, Anh nhận được hợp đồng, còn đơn vị địa phương hoặc tạp chí chuyên đề không có lợi ích kinh tế nào từ mạng xã hội lớn nhất hành tinh.
