Năm 2026 sẽ đánh dấu tròn 40 năm công cuộc Đổi mới, một bước ngoặt lịch sử quan trọng của đất nước kể từ năm 1986. Trong dòng chảy chung đó, nền điện ảnh Việt Nam đã trải qua những chuyển biến mạnh mẽ và sâu sắc về tư duy sáng tác, cách tiếp cận hiện thực và điều kiện sản xuất. Thông qua chương trình đặc biệt, DANAFF IV hướng đến việc tôn vinh di sản điện ảnh quý giá, đồng thời kết nối quá khứ với hiện tại, tạo điều kiện thuận lợi để công chúng, giới làm nghề và bạn bè quốc tế có thêm góc nhìn đa chiều, toàn diện về điện ảnh Việt Nam.
Hành trình phát triển qua 17 tác phẩm tiêu biểu
Chương trình đã tuyển chọn 17 bộ phim đặc sắc trải dài từ cuối thập niên 1980 cho đến năm 2017, phản ánh những chuyển động quan trọng và đầy ý nghĩa của điện ảnh Việt Nam trong suốt thời kỳ Đổi mới. Ngay từ giữa thập niên 1980, các tác phẩm tiên phong như Thị trấn yên tĩnh, Thằng Bờm đã cho thấy nỗ lực làm mới thể loại, chuyển đổi từ phong cách minh họa đơn thuần sang gợi mở những sắc thái châm biếm xã hội tinh tế.
Những bước đột phá đầu tiên
Đặc biệt đáng chú ý, các phim Tướng về hưu, Gánh xiếc rong đã trực diện đặt ra những vấn đề gai góc, phức tạp của đời sống xã hội, góp phần quan trọng trong việc khơi mở những tranh luận sôi nổi về giới hạn phản ánh và trách nhiệm xã hội của điện ảnh. Đây chính là những dấu mốc quan trọng đánh dấu sự trưởng thành trong tư duy sáng tạo của các nhà làm phim Việt.
Giai đoạn chuyển đổi và thích nghi
Bước sang giai đoạn chuyển đổi cơ chế kinh tế, điện ảnh Việt Nam phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức về mặt tài chính và hệ thống phát hành. Tuy nhiên, từ giữa thập niên 1990, hoạt động sản xuất dần ổn định trở lại, với xu hướng hướng tới khán giả đại chúng ngày càng trở nên rõ nét hơn bao giờ hết.
Vị đắng tình yêu là ví dụ tiêu biểu cho sự dung hòa khéo léo giữa yếu tố giải trí hấp dẫn và tính thẩm mỹ cao, trong khi các tác phẩm như Thung lũng hoang vắng tiếp tục duy trì mạch quan tâm sâu sắc đến đời sống nông thôn và những vấn đề xã hội gần gũi.
Sự tham gia của khu vực tư nhân
Đầu những năm 2000 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng với sự tham gia mạnh mẽ của khu vực tư nhân vào lĩnh vực điện ảnh, thể hiện rõ nét qua bộ phim Gái nhảy, đồng thời mở ra những vấn đề mới mẻ về thị hiếu khán giả và định hướng thẩm mỹ nghệ thuật.
Đa dạng hóa và hội nhập quốc tế
Từ giữa thập niên 2000, điện ảnh Việt Nam trở nên đa dạng hơn đáng kể về thể loại và phong cách sáng tác, với các tác phẩm ấn tượng như Mùa len trâu, Dòng máu anh hùng, Chơi vơi. Giai đoạn sau đó ghi nhận sự dung hòa tinh tế giữa nghệ thuật và tính đại chúng qua kiệt tác Cánh đồng bất tận; đồng thời dòng phim mang dấu ấn cá nhân đậm nét tiếp tục phát triển mạnh mẽ qua các tác phẩm như Bi, đừng sợ!, Đập cánh giữa không trung, Đảo của dân ngụ cư, góp phần đưa điện ảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn với các liên hoan phim quốc tế uy tín.
Cơ hội hiếm có cho khán giả
Đáng chú ý, nhiều tác phẩm trong chương trình này từng ít được trình chiếu thương mại rộng rãi, chủ yếu phục vụ mục đích nghiên cứu chuyên sâu hoặc nhiệm vụ chính trị đặc thù. Vì vậy, đây được xem là cơ hội hiếm có và quý giá để khán giả có thể tiếp cận những lát cắt đa dạng, phong phú của điện ảnh Việt Nam qua nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau.
Không gian đối thoại và trao đổi
Bên cạnh hoạt động chiếu phim, chương trình còn tổ chức các hoạt động giao lưu ý nghĩa, hội thảo chuyên đề sâu sắc, tạo không gian trao đổi cởi mở giữa nhà làm phim, nhà nghiên cứu và công chúng yêu điện ảnh. Qua đó, Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới không chỉ giúp nhìn lại hành trình phát triển đầy tự hào của điện ảnh Việt, mà còn mở ra những đối thoại mới mẻ, tích cực về hướng đi trong tương lai của nền điện ảnh nước nhà.
