Manga từng bị phụ huynh Nhật Bản hắt hủi: Hành trình từ tranh châm biếm đến hiện tượng toàn cầu
Trong bối cảnh manga và anime đang thống trị ngành công nghiệp giải trí đại chúng toàn cầu, cuốn sách Manga’s First Century của tác giả Andrea Horbinski đã hé lộ những góc khuất đầy màu sắc về sự ra đời và phát triển đầy biến động của thể loại này tại Nhật Bản. Theo History Today, manga không chỉ là một hình thức giải trí mà còn là tấm gương phản chiếu lịch sử và xã hội Nhật Bản qua từng giai đoạn.
Nguồn gốc hiện đại và sự mở rộng của manga
Tác giả Horbinski chỉ ra rằng manga bắt nguồn từ những năm 1900, khi Nhật Bản đang khao khát đoạn tuyệt với quá khứ và đẩy mạnh công cuộc hiện đại hóa. Năm 1905, tạp chí Tokyo Puck ra đời với biên tập viên Kitazawa Rakuten, người nhấn mạnh từ manga ban đầu chỉ dùng cho tranh châm biếm chính trị. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển xã hội, manga nhanh chóng mở rộng sang châm biếm xã hội và nhiều lĩnh vực khác, phá vỡ quan niệm về nguồn gốc cổ xưa mà một số họa sĩ từng tuyên bố.
Horbinski khẳng định manga mang tính hiện đại toàn diện, từ các khung thoại hình tròn được lồng vào khung truyện hình chữ nhật, khả năng sản xuất hàng loạt, đến việc chào đón sự tham gia của độc giả vào quá trình sáng tác. Điều này đã tạo nên nền tảng cho sự phát triển bùng nổ sau này.
Manga phản ánh những lo ngại xã hội Nhật Bản
Nội dung manga từ những năm 1920 trở đi là sự phản ánh sống động về những biến động xã hội tại Nhật Bản. Các tác phẩm thường thể hiện sự lo lắng của nam giới về phụ nữ trẻ thành thị, những người bị cho là dễ trở nên tham lam và phù phiếm. Đồng thời, nhiều người Nhật thời đó lo ngại các giá trị gia đình truyền thống bị xói mòn bởi chủ nghĩa cá nhân và ảnh hưởng văn hóa phương Tây, từ thời trang Pháp đến phim ảnh Mỹ.
Để giảm bớt sự nhạy cảm, các họa sĩ manga đã khéo léo lồng ghép những chủ đề này vào truyện thiếu nhi. Một ví dụ điển hình là tác phẩm Norakuro của Suiho Tagawa năm 1931, kể về cuộc chiến giữa hai đội quân chó và lợn, ẩn dụ cho xung đột giữa Nhật Bản và nước láng giềng. Bộ truyện này không chỉ thu hút nhờ tính châm biếm và hình ảnh vui nhộn mà còn mở mục góc độc giả tiên phong, cho phép người đọc góp ý trực tiếp vào câu chuyện.
Sự đóng góp của các họa sĩ tiên phong
Cuốn sách cũng điểm qua những họa sĩ truyện tranh có ảnh hưởng lớn, như Hasegawa Machiko, một trong những nữ tác giả đầu tiên với bộ truyện Sazae-san về cuộc sống bà nội trợ. Đặc biệt, Tezuka Osamu, được mệnh danh là cha đẻ của manga hiện đại, đã cách mạng hóa thể loại bằng việc lồng ghép cảm xúc bi thương để phản ánh xã hội chân thực hơn trong bối cảnh Nhật Bản rối ren. Ông cũng góp phần phát triển gekiga, thể loại truyện tranh tả thực nhắm đến độc giả trưởng thành với các câu chuyện chính trị và xã hội phức tạp.
Manga bị hắt hủi và sự trỗi dậy nhờ truyền hình
Vào giữa thế kỷ 20, manga hiện đại được sáng tạo dựa hoàn toàn vào thị hiếu độc giả, dẫn đến những câu chuyện trở nên rùng rợn, bạo lực và tục tĩu đến mức bị các bậc phụ huynh xa lánh. Một phong trào cấm sách xấu bùng nổ vào những năm 1950, với nhiều cuốn truyện thậm chí bị đốt bỏ. Tuy nhiên, manga vẫn tồn tại nhờ nắm bắt được sở thích của độc giả trẻ.
Từ những năm 1960, truyền hình đã đưa sức ảnh hưởng văn hóa của manga lên tầm cao mới. Bộ truyện Tetsuwan Atomu của Tezuka năm 1963 dẫn đầu làn sóng sản xuất anime với phương pháp tối giản, giúp manga tiếp cận đại chúng rộng rãi hơn. Dù vậy, Tezuka cũng bị chỉ trích vì góp phần thiết lập mức lương thấp và điều kiện làm việc khắc nghiệt trong ngành, cũng như sự phân tách cứng nhắc giữa manga dành cho nam và nữ.
Kỷ nguyên mới của manga và anime
Khi manga và anime ngày càng phổ biến, vai trò của người hâm mộ cũng lớn mạnh với các sự kiện cộng đồng, phong cách cosplay, và thuật ngữ otaku để chỉ những người hâm mộ cuồng nhiệt. Cuốn sách kết thúc vào năm 1989, đánh dấu sự ra đi của Tezuka Osamu, Tagawa Suihō và Nhật hoàng Hirohito, mở ra một trang mới cho cả lịch sử Nhật Bản và manga.
Ngày nay, manga không chỉ là một phần của văn hóa Nhật Bản mà còn định hình thói quen đọc sách trên toàn cầu, từ Mỹ đến các nước khác, với sự hỗ trợ từ công nghệ như nền tảng Webtoon và AI bản địa hóa. Hành trình từ những tranh châm biếm chính trị đến hiện tượng giải trí toàn cầu của manga là minh chứng cho sức sống mãnh liệt và khả năng thích ứng không ngừng của thể loại này.
