Bắt nguồn từ bang Kelantan, Malaysia, nhưng trải qua thời gian dài mai một, hiện nay di sản Mak Yong đang được các thế hệ nghệ nhân tìm cách phục dựng và đưa trở lại đời sống đương đại. Theo Malaysiakini, nghệ sĩ Rosnan Abdul Rahman (49 tuổi) đã gắn bó với bộ môn này hơn 25 năm, từng đưa Mak Yong đi biểu diễn khắp thế giới. Để ghi nhận sự đóng góp của ông, chân dung của Rosnan đã được in trên tem bưu chính Malaysia vào năm 2014.
Rosnan chia sẻ: “Nghệ thuật Mak Yong gắn liền với những câu chuyện sử thi, bi kịch hoàng gia và đời sống thường nhật của người dân qua 12 kịch bản chính được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác”. Ông cho biết thêm: “Bà tôi cũng là một nghệ sĩ múa Mak Yong. Vì vậy, tôi được thừa hưởng tài năng của bà. Người ta tin rằng Mak Yong đã tồn tại khoảng 400 năm, lâu hơn nhiều so với một số loại hình kịch sân khấu đang hiện hữu trên thế giới”.
Thăng trầm của Mak Yong tại Kelantan
Số phận của loại hình nghệ thuật này tại quê nhà Kelantan lại đầy thăng trầm khi trải qua một thời gian dài lãng quên và mai một. Ông Rosnan đã dành nhiều năm kêu gọi sự ủng hộ của cộng đồng địa phương, nhờ đó đưa Mak Yong chính thức trở lại sân khấu vào năm 2019. Hiện là Giám đốc Sở Văn hóa và Nghệ thuật bang Kelantan (JKKN), ông đã giúp cải biên điệu múa cho phù hợp với yêu cầu về tín ngưỡng, tôn giáo và tuân thủ luật giải trí của bang.
Hiện nay, tại Kelantan chỉ còn không quá 20 nghệ nhân theo nghề. Khó khăn lớn nhất là thế hệ trẻ, ngay cả con cái của những người từng là nghệ nhân Mak Yong nổi tiếng, cũng không còn mặn mà với việc nối nghiệp. Do từng bị cấm đoán và lãng quên ngay ở quê hương, nhiều người dân Kelantan dưới 35 tuổi chưa từng được xem trực tiếp buổi biểu diễn Mak Yong.
Nỗ lực bảo tồn và truyền lửa
Giám đốc JKKN đang tiến hành ghi chép, hệ thống lại toàn bộ tư liệu, bài hát để lưu giữ “hồn cốt” của Mak Yong nguyên bản. Đồng thời, ông cùng nhóm nghệ sĩ của mình vẫn biểu diễn phiên bản gốc ở những địa phương bên ngoài bang Kelantan để giữ gìn truyền thống. Ông khẳng định sẽ theo đuổi việc bảo tồn loại hình di sản độc đáo này.
Nỗi lo về sự đứt gãy thế hệ phần nào được xoa dịu nhờ sự nhập cuộc của những người trẻ tuổi. Hai nữ nghệ sĩ trẻ Nurul Akma và Juliana đã tham gia dự án khôi phục di sản tại Kelantan. Cùng với nghệ nhân lớn tuổi, họ khởi động lại những buổi biểu diễn trực tiếp và đi lưu diễn quảng bá qua nhiều địa phương như Tanah Merah, Jeli, Pasir Mas và Kota Bharu. Kết quả vượt ngoài mong đợi khi khán giả trẻ đón nhận nồng nhiệt, các khán phòng luôn chật kín chỗ.
Lan tỏa di sản qua mạng xã hội
Để hướng đến nhiều người hơn, hai nghệ sĩ trẻ đã chủ động ghi hình vở diễn Mak Yong và phát trực tiếp (livestream) trên nền tảng Facebook và TikTok. Rất nhiều người xem và theo dõi từ đó đã tiếp cận và tìm hiểu thêm về điệu múa cổ xưa. Số lượt người xem cùng lúc có khi lên tới hàng chục nghìn, góp phần lan tỏa di sản sống tới công chúng.
Nurul Akma và Juliana cũng sáng tạo một kênh tương tác riêng, mỗi khi không bận biểu diễn, hai người mở livestream để giải thích các tầng nghĩa ẩn dụ và triết lý của điệu múa, xóa bỏ những định kiến sai lệch cho rằng bộ môn này mang tính chất thờ cúng tâm linh. Bản thân nghệ nhân Rosnan hoàn toàn ủng hộ hướng đi này: “Tôi không coi các nền tảng mạng xã hội là đối thủ cạnh tranh. Tôi tin rằng chúng ta phải bắt kịp xu hướng và cũng đang tích cực quảng bá Mak Yong trên TikTok”.
Kênh TikTok của Rosnan được xây dựng gắn với hình ảnh người nghệ sĩ mặc trang phục truyền thống thực hiện những động tác nhảy múa độc đáo trên nền nhạc hiện đại. Các kênh TikTok của nhóm nghệ sĩ Mak Yong đang góp phần đưa di sản 400 năm tuổi “hồi sinh” và tìm thấy chỗ đứng mới trong xã hội đương đại.
