Triển lãm Thiêng – Cơtu: Sơn mài vượt khỏi vùng an toàn trang trí
Vào sáng ngày 7 tháng 4, họa sĩ Phạm Quốc Ân sẽ chính thức khai mạc triển lãm cá nhân mang tên Thiêng – Cơtu tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, tọa lạc tại số 97A Phó Đức Chính, phường Bến Thành. Sự kiện nghệ thuật đặc biệt này hứa hẹn mang đến cho công chúng yêu nghệ thuật một trải nghiệm thị giác và tâm linh sâu sắc.
Ngôn ngữ sơn mài độc đáo và tinh thần Cơ Tu
Trong triển lãm lần này, họa sĩ Phạm Quốc Ân đã chọn cách tiếp cận hoàn toàn mới mẻ đối với các yếu tố văn hóa của tộc người Cơ Tu. Ông không đơn thuần tái hiện mà tiếp cận mặt nạ, tượng nhà mồ, Gươl (nhà làng) và các nghi lễ thiêng như những thực thể tạo hình độc lập. Ở đó, người xem có thể cảm nhận được sự hiện diện của khối hình, nhịp điệu, trật tự nội tại và cả sự dữ dội nguyên sơ vốn có.
Điểm đặc biệt nhất trong triển lãm này chính là cách họa sĩ xử lý chất liệu sơn mài. Thay vì đi theo lối tranh sơn mài bóng bẩy truyền thống, ông đã mài sâu, đẩy bề mặt đến giới hạn để cho ngôn ngữ của sơn mài tự lên tiếng. Kỹ thuật này giữ lại độ thô, độ nặng và sự ẩn chìm đặc trưng vốn có của chất liệu này. Các vật liệu quen thuộc như vàng, son, vỏ trứng xuất hiện nhưng không nhằm mục đích trang trí, mà hoạt động như lớp ký ức, như những vết tích của một không gian linh thiêng đã từng tồn tại.
Hành trình tìm kiếm tâm linh giữa đại ngàn
Họa sĩ Phạm Quốc Ân chia sẻ: "Thiêng – Cơtu như là câu chuyện tâm linh của vùng đất giữa đại ngàn. Trong hành trình đi tìm những mảnh ký tự ghép nên câu chuyện của một tộc người, tôi nhận ra mặt nạ như một công cụ mặc khải – sự hiện diện của thần linh để kết nối con người với đấng siêu nhiên".
Giám tuyển kiêm họa sĩ Phan Trọng Văn nhấn mạnh thêm: "Thiêng – Cơtu không phải là dự án phục dựng văn hóa. Đây là một thử nghiệm nghiêm túc về khả năng tái cấu trúc biểu tượng. Đó là nỗ lực đưa sơn mài ra khỏi vùng an toàn trang trí để bước vào vùng tranh luận của nghệ thuật đương đại". Ông cho biết những tác phẩm như Năm vị thần hay Thần làng không 'đẹp' theo nghĩa dễ xem, mà chúng có trọng lượng, có độ trầm và cảm giác vật chất nén chặt. Ở đó, sơn mài không chỉ là chất liệu truyền thống mà trở thành công cụ đào xới tầng sâu tâm linh.
Sự tương đồng hình học và va chạm văn hóa
Khi đến với không gian triển lãm Thiêng – Cơtu, người xem sẽ có cơ hội khám phá sự tương đồng hình học thú vị giữa mặt nạ Cơ Tu và những cấu trúc từng làm thay đổi lịch sử mỹ thuật đầu thế kỷ 20. Đây không chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình nghiên cứu và sáng tạo công phu.
Họa sĩ Phạm Quốc Ân, tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh năm 1997, giải thích: "Sơn mài đã giúp tôi nói lên những mỹ cảm có hình hài rực rỡ hơn để nhấn mạnh điều tôi muốn gởi gắm. Với Thiêng - Cơtu, tôi muốn kể nhiều câu chuyện về một vùng đất đẹp giữa đại ngàn, nơi có nắng dịu, mây len lỏi trên những tán cây hay bồng bềnh trong mỗi thung sâu...".
Một trong những ý tưởng quan trọng của triển lãm là việc đưa đại ngàn vào không gian bảo tàng – nơi vốn quen thuộc với mỹ thuật hiện đại và đương đại. Họa sĩ muốn tạo nên một va chạm cần thiết và thú vị giữa nhiều yếu tố:
- Sự va chạm giữa tín ngưỡng bản địa và cấu trúc thị giác hiện đại
- Sự đối thoại giữa nghi lễ truyền thống và không gian trưng bày đương đại
- Sự giao thoa giữa ký ức cộng đồng và cái nhìn cá nhân của nghệ sĩ
Triển lãm Thiêng – Cơtu sẽ trưng bày nhiều tác phẩm đặc sắc, trong đó có các tác phẩm như Vị thần (God) và Múa da dá 1 (Da Da Dance 1), thể hiện rõ nét phong cách và thông điệp mà họa sĩ muốn truyền tải.
Sự kiện nghệ thuật đặc biệt này sẽ diễn ra từ ngày 7 tháng 4 và kéo dài đến hết ngày 15 tháng 4 năm 2024, mở cửa đón công chúng yêu nghệ thuật tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.
