Nhà văn Ba Lan Olga Tokarczuk, người đoạt giải Nobel Văn học năm 2018, gần đây đã phải đối mặt với làn sóng chỉ trích sau khi thừa nhận sử dụng trí tuệ nhân tạo trong quá trình sáng tác. Thông tin được đăng tải trên trang Lithub, dẫn nguồn từ một cuộc phỏng vấn bằng tiếng Ba Lan.
Nhà văn thừa nhận dùng AI
Trong cuộc phỏng vấn, Tokarczuk cho biết bà đã sử dụng một mô hình ngôn ngữ tiên tiến để hỗ trợ viết tiểu thuyết mới nhất. Nhà văn Maks Sipowicz đã dịch một số đoạn trả lời của bà: “Khi viết cuốn tiểu thuyết mới, tôi đã hỏi mô hình này rằng các nhân vật chính sẽ nghe loại nhạc nào tại một buổi khiêu vũ cách đây vài chục năm. AI đã đưa ra một vài cái tên”.
Tokarczuk khẳng định thêm: “Trái ngược với lo ngại, tôi tin rằng nhà văn, do đặc thù nghề nghiệp, sẽ nhanh chóng gắn bó với các công cụ như AI. Tư duy văn chương của chúng ta dựa trên sự liên kết rộng lớn về sự kiện, khác với lối tư duy hẹp của giới học thuật. Tôi đã mua phiên bản cao cấp nhất của một mô hình ngôn ngữ và thực sự kinh ngạc vì nó mở rộng tầm nhìn, làm sâu sắc tư duy sáng tạo”.
Phản ứng gay gắt từ cộng đồng
Trang Pajiba đã đưa ra bình luận chỉ trích mạnh mẽ: “Bà đoạt giải Nobel mà vẫn phải biện minh cho việc dùng AI? Nó chỉ để kiểm chứng thông tin và nghiên cứu? AI nổi tiếng là đáng tin cậy ở cả hai điều đó sao?”. Cây viết Kayleigh Donaldson cho rằng những tuyên bố về việc dùng AI để nghiên cứu chỉ là sự lười biếng, và AI thậm chí không thực hiện tốt các chức năng đó. Công chúng không thể tin vào những gì AI viết ra.
Donaldson cũng chỉ ra rằng trong hai năm qua, nhiều người đã sử dụng ChatGPT và các phần mềm tương tự cho các tác vụ cơ bản nhưng đều thất vọng, từ việc không biết giờ bay, thị thực cho đến viết sai tên người. “Nhân loại đã dành hàng thiên niên kỷ để tạo ra nghệ thuật. Tại sao tôi muốn đọc một cuốn sách nếu tác giả hy sinh sự tò mò bẩm sinh để dùng AI? Olga Tokarczuk đã làm tốt trong nhiều thập kỷ trước khi ChatGPT ra đời. Tôi cho rằng Ủy ban Nobel nên thu hồi giải thưởng của bà”, Donaldson nói.
Tuyên bố chính thức của Tokarczuk
Trước phản ứng dữ dội, Tokarczuk đã đưa ra tuyên bố chính thức với LitHub, phủ nhận việc dùng AI để viết sách. Bà giải thích: “Tôi sử dụng AI dựa trên nguyên tắc như hầu hết mọi người – coi nó như công cụ ghi chép và kiểm tra sự kiện nhanh hơn. Bất cứ khi nào dùng, tôi đều xác minh thêm thông tin. Giống như tôi đã làm trong nhiều thập kỷ qua bằng cách đọc sách, khám phá thư viện. Không một văn bản nào của tôi, kể cả cuốn tiểu thuyết sắp xuất bản bằng tiếng Ba Lan vào mùa thu này, được viết với sự trợ giúp của AI, ngoại trừ nghiên cứu sơ bộ”.
Tokarczuk cũng cho biết cuốn sách sắp ra mắt là dự án cuối cùng của bà, vì bà tin rằng độc giả không còn quan tâm đến tác phẩm văn học dày đặc tình tiết và giàu chiều sâu.
Về Olga Tokarczuk
Hội đồng trao giải Nobel Văn học năm 2019 đã đánh giá Tokarczuk: “Dành cho một lối trần thuật giàu sức tưởng tượng cùng niềm đam mê kiến thức to lớn, để khai phá sự giao thoa giữa các ranh giới – như một hình thái tất yếu của cuộc sống”. Bà là nữ nhà văn thứ 15 trong tổng số 116 tác giả đoạt giải Nobel Văn học. Các tác phẩm nổi tiếng gồm Flights (Những chuyến bay), The Books of Jacob (Những cuốn sách của Jacob) và Drive Your Plow Over the Bones of the Dead (Lái máy cày qua bộ xương chết chóc).
