Điện ảnh không chỉ được tạo nên bởi đạo diễn hay diễn viên, mà còn được định hình bởi những người đứng sau ống kính. Qua nhiều thế hệ, các nhà quay phim Việt Nam đã góp phần tạo nên những khuôn hình đáng nhớ, xây dựng ngôn ngữ hình ảnh và diện mạo riêng cho điện ảnh nước nhà.
Nghệ sĩ Nhân dân Trần Quốc Dũng
Nghệ sĩ Nhân dân Trần Quốc Dũng sinh năm 1956 tại Thừa Thiên-Huế, tốt nghiệp khoa Quay phim Trường Đại học Điện ảnh Moskva trước khi trở về công tác tại Hãng phim Truyện Việt Nam từ năm 1980. Được đào tạo bài bản, ông nhanh chóng trở thành một trong những nhà quay phim tiêu biểu của điện ảnh Việt Nam thời kỳ đổi mới. Trong sự nghiệp kéo dài nhiều thập kỷ, ông ghi dấu qua hàng loạt bộ phim như Lầm lỗi, Thị trấn yên tĩnh, Học trò thủy thần, Truyền thuyết tình yêu thần nước, Người yêu đi lấy chồng, Duyên nghiệp… Những khuôn hình giàu cảm xúc, khả năng kể chuyện bằng ánh sáng giúp ông trở thành nhà quay phim nổi bật cuối thế kỷ XX. Ông giành giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần IX với Học trò thủy thần (1990), Giải Nhất kỹ thuật quay video với Minh Mạng và tiếp tục nhận giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần X với Truyền thuyết tình yêu thần nước (1993).
Nghệ sĩ Ưu tú Trần Trung Nhàn
Nghệ sĩ Ưu tú Trần Trung Nhàn (1940–2011) là một trong những nhà quay phim tiêu biểu của điện ảnh cách mạng Việt Nam. Sinh tại Nam Định và tốt nghiệp Trường Điện ảnh Quốc gia Liên Xô (VGIK), ông thuộc thế hệ nhà quay phim đầu tiên được đào tạo bài bản ở nước ngoài. Ông từng tham gia ghi hình Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 và thực hiện Thành phố lúc rạng đông - bộ phim nhựa màu màn ảnh rộng đầu tiên của điện ảnh Việt Nam. Trong sự nghiệp, ông ghi dấu qua các tác phẩm như Đứa con nuôi, Tội lỗi cuối cùng, Đêm hội Long Trì, Tướng về hưu hay Sống mãi với Thủ đô. Ông còn hoạt động với vai trò đạo diễn, giảng viên và nhà nghiên cứu điện ảnh, đào tạo nhiều thế hệ học trò. Ông từng nhận giải Kỹ thuật quay phim tại Liên hoan Phim Việt Nam lần IV với Thành phố lúc rạng đông (1977), giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần V với Những người đã gặp và Tội lỗi cuối cùng (1980), cùng giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần IX với Đêm hội Long Trì, Tướng về hưu và Kiếp phù du (1990).
Nghệ sĩ Ưu tú Đinh Anh Dũng
Nghệ sĩ Ưu tú Đinh Anh Dũng là một trong những nhà quay phim tài hoa của điện ảnh Việt Nam thời kỳ Đổi mới, được xem là người mở đường cho ngôn ngữ hình ảnh hiện đại. Là thủ khoa khóa quay phim đầu tiên của Trường Đại học Sân khấu-Điện ảnh Hà Nội, ông ghi dấu qua nhiều bộ phim như Gánh xiếc rong, Phía sau cuộc chiến, Xương rồng đen, Lương tâm bé bỏng… trước khi chuyển hướng sang phim ca nhạc từ đầu thập niên 1990. Các tác phẩm như Văn Cao-Giấc mơ một đời người, Xin trả nợ người, Nhớ về Hà Nội, Nhớ Huế hay Gửi gió cho mây ngàn bay đã định hình ngôn ngữ hình ảnh cho MV Việt Nam thời kỳ đầu. Trong sự nghiệp, ông giành bốn giải Quay phim xuất sắc tại các kỳ Liên hoan Phim Việt Nam, trong đó Quay phim xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 9 năm 1990 với phim Gánh xiếc rong, cùng nhiều giải thưởng cho phim truyện, phim tài liệu và phim ca nhạc.
Nghệ sĩ Ưu tú Trần Hùng
Sinh năm 1957 tại Hà Nội trong gia đình có truyền thống điện ảnh, Nghệ sĩ Ưu tú Trần Hùng là con trai của nhà chủ nhiệm phim Trần Cam. Ông sớm tiếp xúc với điện ảnh trước khi theo học chuyên ngành quay phim tại Trường Đại học Sân khấu-Điện ảnh Hà Nội. Sau nhiều năm làm phó quay, ông trở thành nhà quay phim chủ lực của Hãng phim Truyện Việt Nam. Trong hơn ba thập kỷ, ông tham gia khoảng 600 tập phim truyền hình cùng nhiều phim nổi bật như Sóng ở đáy sông, Sống mãi với Thủ đô, Chuyện tình biển xa, Huyền sử Thiên Đô, Thời xa vắng hay Chuyện của Pao. Bước ngoặt lớn đến với Thời xa vắng của đạo diễn Hồ Quang Minh, mang về giải Quay phim xuất sắc tại Giải Cánh diều năm 2004. Năm sau, ông tiếp tục giành giải Quay phim xuất sắc Cánh diều 2005 với Chuyện của Pao (cùng Coordelia Beresford), trở thành một trong số ít nhà quay phim Việt Nam giành hai giải thưởng liên tiếp.
Nghệ sĩ Nhân dân Lý Thái Dũng
Nghệ sĩ Nhân dân Lý Thái Dũng sinh năm 1964 tại Hà Nội, là một trong những giám đốc hình ảnh hàng đầu của điện ảnh Việt Nam đương đại. Xuất thân trong gia đình có truyền thống điện ảnh và là sinh viên khóa đầu tiên ngành quay phim của Trường Đại học Sân khấu-Điện ảnh Hà Nội, ông có hơn bốn thập kỷ hoạt động nghệ thuật, ghi dấu qua hàng loạt tác phẩm như Thung lũng hoang vắng, Đừng đốt, Chơi vơi, Đảo của dân ngụ cư… Ông còn là giảng viên lâu năm, đào tạo nhiều thế hệ nhà quay phim trẻ. Gần đây, dấu ấn đặc biệt của ông là vai trò Giám đốc hình ảnh bộ phim Mưa đỏ - tác phẩm chiến tranh quy mô lớn tái hiện 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Trong sự nghiệp, ông từng giành giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XIII với Thung lũng hoang vắng (2001), giải Kỹ thuật xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần XIV với Hàng xóm (2004), giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần XV với Vũ điệu tử thần (2007), giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần XVI với Chơi vơi (2009) và tiếp tục nhận giải Quay phim xuất sắc tại Liên hoan Phim Việt Nam lần XX với Đảo của dân ngụ cư (2017). Ngoài ra, ông còn giành ba giải Quay phim xuất sắc tại giải thưởng Cánh diều (2009, 2014, 2017), giải Đạo diễn hình ảnh xuất sắc tại Liên hoan phim quốc tế ASEAN cùng nhiều giải thưởng quốc tế khác, trước khi được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân năm 2015.
Từ những thế hệ đầu tiên của điện ảnh cách mạng đến lớp giám đốc hình ảnh đương đại, các nhà quay phim không chỉ tạo nên những khuôn hình đẹp mà còn góp phần định hình cách điện ảnh Việt Nam kể chuyện bằng hình ảnh. Dù đứng phía sau máy quay, họ vẫn là những người âm thầm tạo nên ký ức màn ảnh của nhiều thế hệ khán giả. Thông qua chương trình Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm Đổi mới tại Liên hoan phim châu Á- Đà Nẵng (DANAFF IV), khán giả sẽ có dịp thưởng thức lại những khuôn hình đặc sắc của các thế hệ nhà quay phim Việt Nam, đồng thời nhìn thấy hành trình phát triển của ngôn ngữ hình ảnh trên màn ảnh Việt suốt bốn thập kỷ qua.
