Trấn Thành và những cuộc tranh cãi không hồi kết: Ồn ào, tay ngang hay bình dân?
Cứ mỗi dịp Tết đến, khi những poster lấp lánh của Trấn Thành tràn ngập các rạp chiếu, người yêu điện ảnh Việt Nam lại bước vào một mùa lễ hội đặc biệt: mùa soi xét và tranh luận. Đây đã trở thành một nghi thức định kỳ, nơi một bên là những con số doanh thu trăm tỷ nhảy múa, và bên kia là những lời chỉ trích về sự ồn ào, chợ búa hay thiếu sang trọng. Người ta chê bai rằng chất đời thực quá mức trong phim của anh không đủ để nâng tầm thẩm mỹ điện ảnh của người Việt.
Ồn ào – một lựa chọn nghệ thuật đặc trưng
Hãy nhìn vào gia phả điện ảnh của Trấn Thành để thấy một sự thật trớ trêu: anh bị chỉ trích vì kể chuyện quá giống đời thực. Từ những tiếng chửi bới trong Bố Già, sự nghẹt thở của mâu thuẫn gia đình trong Nhà Bà Nữ, nỗi đau đầy tính kịch của Mai, đến sự náo nhiệt của Bộ Tứ Báo Thủ – Trấn Thành chưa bao giờ mời khán giả nhâm nhi sự tĩnh lặng. Thay vào đó, anh lôi họ vào những bàn nhậu, phòng khách rực lửa tranh cãi, hay phiên chợ đời đầy thanh âm hỗn tạp.
Thẩm mỹ, suy cho cùng, là một lựa chọn cá nhân chứ không phải tiêu chuẩn đạo đức. Việc ép một đạo diễn thương mại phải làm phim cao cấp theo gu của giới hàn lâm cũng nực cười như bắt một ngôi sao nhạc Pop hát Opera. Từ Bố Già đến Bộ Tứ Báo Thủ, Trấn Thành đã thực hiện một cam kết nhất quán: phục vụ số đông một cách chuyên nghiệp nhất. Sự chuyên nghiệp đó nằm ở chỗ: dù bạn có ghét cái nét chợ của anh đến đâu, bạn vẫn phải thừa nhận những bộ phim đó được dàn dựng chỉn chu về kỹ thuật.
Phim của Trấn Thành thực sự là những bữa tiệc âm thanh, nơi đôi khi người ta muốn tìm nút vặn nhỏ volume cũng không thấy. Nhưng cái sự ồn ào ấy, qua dòng thời gian, dường như không phải là lỗi kỹ thuật của tay mơ, mà là một sự lựa chọn có chủ đích. Trấn Thành không hề vô ý làm ồn; anh ta thích ồn, và coi đó là năng lượng, là ngôn ngữ để kể chuyện và thể hiện cảm xúc.
Việc bắt Trấn Thành bớt ồn cũng giống như bắt Quentin Tarantino bớt máu me hay Wes Anderson bớt màu mè. Ở đây, không so sánh về trình độ, mà chỉ nói đến cách mỗi đạo diễn lựa chọn ngôn ngữ đặc trưng trong tác phẩm. Đó là cái nư của một người kể chuyện. Bạn có thể không xem phim Trấn Thành vì ồn, nhưng anh ta sẽ không làm phim bớt ồn, chừng nào anh và khán giả của mình còn thích điều đó.
Diễn viên tay ngang – cơ hội hay sự cướp chén cơm?
Trong thế giới điện ảnh, nơi định kiến về bằng cấp và trường lớp đôi khi trở thành rào cản vô hình, việc Trấn Thành sử dụng những tay ngang như Văn Mai Hương hay Pháo trong dự án thriller Thỏ Ơi đã châm ngòi cho tranh cãi đầy tính bảo thủ. Người ta buộc tội anh cướp đi cơ hội của sinh viên trường điện ảnh. Nhưng hãy nhìn thẳng vào thực tế: luận điểm này vô lý và lầm lẫn về bản chất sáng tạo nghệ thuật và quy luật thị trường.
Đầu tiên, phim của Trấn Thành là tài sản cá nhân, là tâm huyết và tiền bạc do anh tự thân vận động. Khi một đạo diễn đặt cược hàng chục tỷ đồng, anh ta không có nghĩa vụ phải ưu tiên cho bất kỳ tệp hồ sơ nào chỉ vì phải nghĩ đến tương lai ngành diễn viên. Quyền tối thượng của nhà làm phim là lựa chọn linh hồn phù hợp nhất cho nhân vật. Trấn Thành chọn Văn Mai Hương hay Pháo vì anh nhìn thấy ở họ những cá tính độc đáo mà diễn viên dày dạn kỹ thuật có thể đã đánh mất.
Thứ hai, điện ảnh là cuộc chơi của sự phù hợp, không phải buổi phát phiếu ưu tiên theo thâm niên. Một diễn viên giỏi trong thế giới của Trấn Thành được định nghĩa bằng sự thật thà và khả năng đã có vai diễn đó trong người. Lịch sử điện ảnh thế giới chứng minh rằng những kẻ ngoại đạo đôi khi mang đến cuộc cách mạng cảm xúc mãnh liệt nhất, như Lady Gaga trong A Star Is Born hay Will Smith.
Cuối cùng, sự xuất thần của những tay ngang trong phim Trấn Thành chính là câu trả lời đanh thép cho năng lực acting coach của anh. Biến một người chưa từng đóng phim thành nhân vật có chiều sâu tâm lý không phải là may rủi, mà là quy trình rèn giũa khắc nghiệt. Anh không dạy kỹ thuật diễn xuất rập khuôn, mà bơm thêm cuộc sống vào đầu họ, dạy cách đồng cảm và tưởng tượng.
Bình dân – sức mạnh của dòng chảy thương mại
Trong một hệ sinh thái điện ảnh dễ bị tổn thương và thường xuyên chịu cảnh ngủ đông như tại Việt Nam, Trấn Thành không chỉ là đạo diễn, anh đang đóng vai trò người duy trì nhiệt lượng cho phòng vé. Hãy nhìn vào bảng tổng sắp doanh thu: từ Bố Già (427 tỷ đồng), Nhà Bà Nữ (475 tỷ đồng), Mai (hơn 520 tỷ đồng) đến Bộ Tứ Báo Thủ, anh liên tục phá vỡ kỷ lục của chính mình.
Việc các tác phẩm ra mắt sau liên tiếp vượt mặt và phá vỡ kỷ lục trước không đơn thuần là may mắn, đó là sự thống trị về mặt thị hiếu. Phim của Trấn Thành hiện lên như một sự kiện văn hóa không thể bỏ lỡ. Anh không chỉ bán vé – anh đang tái lập thói quen ra rạp cho một bộ phận khổng lồ công chúng, bơm máu vào hệ thống rạp chiếu và mở ra cơ hội cho những phim khác, kể cả phim nghệ thuật kén khách.
Sự chuyển mình với Thỏ Ơi là minh chứng cho thấy chiếc máy sưởi này không vận hành bằng nhiên liệu cũ kỹ. Việc từ bỏ vùng an toàn nghìn tỷ của dòng phim gia đình để dấn thân vào thriller – thể loại khó nuốt và đầy rủi ro kiểm duyệt – là bước đi táo bạo. Trấn Thành không đứng yên tận hưởng hào quang ông vua phòng vé, anh chủ động mang đến món ăn lạ vị, giúp khán giả mở rộng gu thưởng thức.
Kết luận: Trả điện ảnh về đúng vị thế của nó
Sau tất cả những ồn ào và tranh cãi, đã đến lúc trả điện ảnh về đúng vị thế: một cuộc chơi của cảm xúc và sự sòng phẳng. Trấn Thành có thể không phải là đạo diễn xuất sắc nhất theo tiêu chuẩn khắt khe của giới hàn lâm, nhưng anh chắc chắn là cái tên cần thiết nhất cho dòng chảy điện ảnh thương mại Việt Nam ở thời điểm hiện tại.
Chúng ta cần ngừng việc đặt lên vai một nhà làm phim cái gánh nặng phải trở thành vị cứu tinh hay người định hướng thẩm mỹ. Hãy nhìn Trấn Thành dưới tư cách một người kể chuyện chỉn chu, một nghệ sĩ máu lửa luôn khao khát được làm đã cái nư của chính mình. Chính sự không chịu đứng yên, dám vứt bỏ công thức nghìn tỷ để dấn thân vào thể loại gai góc mới tạo nên sức sống cho thị trường.
Quy luật của điện ảnh rất đơn giản: phim hay là phim khiến khán giả muốn ra rạp, và phim tử tế là phim được làm bằng tất cả sự tự trọng của người nghệ sĩ. Trấn Thành đang đáp ứng tốt cả hai điều đó. Đừng cố gắng thuần hóa hay bắt anh im lặng, bởi chính sự ồn ào nhiệt huyết đó vẫn đang là thứ mà khán giả của anh yêu mến. Hãy để điện ảnh vận hành theo đúng quy luật của nó, nơi người làm phim được quyền sáng tạo hết mình, và khán giả là người cầm tấm vé quyết định ai là người ở lại với trái tim họ.
