Cuốn sách "Dầu mỏ, tiền bạc & quyền lực" đã khắc họa toàn cảnh lịch sử ngành công nghiệp dầu mỏ, nơi những cuộc giao tranh giành tiền bạc và quyền lực không ngừng diễn ra. Cuộc chiến này không chỉ làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu mà còn phản ánh hậu quả của các cuộc chiến tranh thế giới và khu vực, thay đổi vận mệnh của nhân loại và từng quốc gia.
Chiến Tranh Bùng Nổ Và Cú Sốc Trên Thị Trường Dầu Mỏ
Năm 1980, Iraq đã mở màn cuộc tấn công vào tất cả cảng dầu và trung tâm dầu mỏ của Iran. Đáp trả, Iran phản công bằng cách tấn công các cơ sở của Iraq, gây chấn động mạnh mẽ đến thị trường dầu mỏ. Ngày 23/9/1980, chỉ một ngày sau khi chiến sự nổ ra, máy bay chiến đấu của Iraq bắt đầu các đợt tập kích liên tiếp vào nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới của Iran tại Abadan.
Cuộc tập kích kéo dài hơn hai tháng với mục tiêu phá hủy hoàn toàn nhà máy này. Iraq đồng thời tấn công vào mọi cảng dầu và trung tâm dầu mỏ của Iran. Ngược lại, Iran không chỉ phản công mà còn thuyết phục Syria, lúc đó do đảng đối nghịch với đảng Ba’th lãnh đạo, cắt đứt đường ống dẫn dầu xuất khẩu của Iraq chạy qua Syria.
Hành động này chỉ để lại duy nhất một đường ống dẫn dầu chạy qua Thổ Nhĩ Kỳ cho Iraq. Hậu quả là xuất khẩu dầu mỏ của Iran giảm mạnh, trong khi xuất khẩu của Iraq gần như đình trệ, một điều mà nhà lãnh đạo Hussein không lường trước được.
Tác Động Sâu Rộng Đến Nền Kinh Tế Toàn Cầu
Trong giai đoạn đầu, cuộc chiến Iran - Iraq đã làm lượng dầu xuất ra thị trường thế giới giảm khoảng 4 triệu thùng mỗi ngày. Con số này chiếm đến 15% tổng sản lượng của OPEC và 8% nhu cầu dầu mỏ trung bình của thế giới. Giá dầu ngay lập tức tăng vọt, với Ả-Rập đạt mức giá cao chưa từng thấy là 42 USD một thùng.
Mối lo lắng bao trùm khắp thị trường, dấy lên câu hỏi liệu đây có phải Cuộc khủng hoảng thứ ba, sau sự sụp đổ của Trung Đông và ngành công nghiệp dầu mỏ của khu vực rơi vào hỗn loạn. Những băn khoăn về việc Iran, một quốc gia xuất khẩu dầu mỏ, có biến mất lần nữa hay không, cùng với cuộc xung đột giữa hai phe Sunni và Shia, giữa Ả Rập và Ba Tư, đã làm đảo lộn tình hình toàn bộ khu vực Vùng Vịnh.
Chính những câu hỏi này khiến các chỉ số kinh tế cơ bản có thể dẫn đến hai kết quả: hoặc một cuộc khủng hoảng mới, hoặc theo hướng ngược lại. Tuy nhiên, nhu cầu về dầu thực tế đang giảm, dù không rõ nguyên nhân là do suy thoái kinh tế tạm thời hay do việc dự trữ dầu có tác động lâu dài hơn.
Phản Ứng Của Các Quốc Gia Và Công Ty Dầu Mỏ
Theo khuôn khổ pháp lý của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, các chính phủ đã rút kinh nghiệm từ bài học năm 1979 và nỗ lực thuyết phục các công ty không mua hàng trong tình trạng hoang mang. Thông điệp được đưa ra là tránh tranh giành nguồn cung, không tăng giá, và thậm chí nên giảm lượng dự trữ.
Cơ quan này một lần nữa bảo đảm rằng mọi thứ vẫn trong tầm kiểm soát và tình trạng như năm 1979 sẽ không tái diễn, kêu gọi bình tĩnh để tránh "mua hàng không mong đợi" với giá cao. Tuy nhiên, không phải mọi công ty đều nghe theo thông điệp này. Tháng 11/1980, một nhà máy lọc dầu phàn nàn rằng dù họ có kìm hãm thế nào, vẫn có người sẵn sàng mua với mức giá cao hơn, đẩy giá thị trường lên theo.
Chi phí dự trữ dầu cực kỳ đắt đỏ, và trong tình hình giá dầu tiếp tục tăng cao, nhiều công ty đã hối hả tìm kiếm nguồn dự trữ trên khắp thế giới. Các công ty thương mại và dầu khí Nhật Bản nằm trong số đó, phản ánh mối quan ngại về tình trạng khan hiếm dầu trên diện rộng mà Tokyo có thể phải đối mặt.
Những Bài Học Và Di Sản Của Cuộc Chiến
Giám đốc điều hành một công ty của Mỹ đã tổng kết vấn đề khi nhận định việc tiếp tục dự trữ dầu "có thể khiến chúng ta lún sâu hơn vào những rắc rối sau này". Ông giải thích rằng các tập đoàn thương mại không đủ khả năng thanh toán chi phí dự trữ dầu, và những đề xuất giảm dự trữ sẽ giúp rút ngắn thời gian kết thúc khủng hoảng.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ không ai biết chắc khi nào sản lượng dầu của Iraq và Iran có thể đạt lại mức trước chiến tranh. Cuộc chiến Iran - Iraq đã đảo lộn sự bình yên, một lần nữa châm ngòi cho tình trạng mua dầu vì lo lắng, để lại những bài học sâu sắc về quản lý rủi ro trong ngành công nghiệp dầu mỏ.
