Cuộc Chiến Dầu Mỏ: Vịnh Ba Tư Rung Chuyển Và Những Hệ Lụy Toàn Cầu
Ngành công nghiệp dầu mỏ không chỉ là câu chuyện về năng lượng, mà còn là một bức tranh toàn cảnh về cuộc giao tranh khốc liệt giành tiền bạc và quyền lực. Cuộc chiến này đã làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu, phản ánh hậu quả của các cuộc chiến tranh thế giới và khu vực, đồng thời thay đổi vận mệnh của nhân loại nói chung và từng quốc gia nói riêng.
Tháng 9/1980: Vịnh Ba Tư Rung Chuyển Và Nguy Cơ Cú Sốc Dầu Mỏ
Tháng 9 năm 1980, cuộc chiến tranh giữa Iraq và Iran bùng nổ, một lần nữa làm rung chuyển vùng vịnh Ba Tư. Sự kiện này đẩy hệ thống cung cấp dầu mỏ toàn cầu vào tình trạng nguy cấp, đe dọa gây nên cú sốc dầu mỏ lần thứ ba với những hậu quả khôn lường cho nền kinh tế thế giới.
Trong khi đó, lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) đang đến rất gần. Qua hai thập kỷ, tổ chức này từ con số không đã phát triển lớn mạnh, trở thành một nhân tố quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu. Một lễ kỷ niệm quy mô lớn được lên kế hoạch sẽ diễn ra tại hội nghị thượng đỉnh OPEC vào tháng 11 năm đó, với sự tham dự của khoảng 1.500 nhà báo tại Baghdad, nơi OPEC được thành lập vào năm 1960.
Hội Nghị OPEC Tại Viên Và Những Diễn Biến Bất Ngờ
Sáng ngày 22 tháng 9 năm 1980, các Bộ trưởng Dầu mỏ, Bộ trưởng Tài chính và Bộ trưởng Ngoại giao của các quốc gia OPEC tự tin nhóm họp tại cung điện Hapsburg ở Viên để tiếp tục lên kế hoạch cho buổi lễ kỷ niệm tại Baghdad. Tuy nhiên, chỉ trong vòng vài phút ngay sau lễ khai mạc, không khí hội nghị đã trở nên xôn xao với những biểu hiện hoang mang, bối rối và tức giận. Hội nghị chung nhanh chóng chuyển thành một phiên họp kín.
Lý do cho sự thay đổi đột ngột này là một kế hoạch khác đã được lên ở Baghdad. Cùng ngày hôm đó, ngay khi các bộ trưởng đang chuẩn bị ngồi vào bàn họp tại Viên, phi đội của Iraq đã tấn công vào hàng chục mục tiêu ở Iran mà không có bất kỳ lời cảnh báo nào trước. Quân đội Iraq bắt đầu tràn qua Iran dọc theo một mặt trận rộng lớn, sử dụng pháo hạng nặng để đánh vào các thành phố và cơ sở trọng yếu của Iran.
Nguyên Nhân Sâu Xa Của Cuộc Xung Đột
Chiến tranh bùng nổ không phải là điều bất ngờ. Trong hàng tuần liền trước ngày 22 tháng 9, đã xảy ra nhiều vụ xô xát dọc theo biên giới Iraq-Iran. Thực chất, xung đột đã leo thang kể từ trước tháng 4 năm đó. Với mối xung đột đã tồn tại từ lâu giữa hai quốc gia, nhiều người cho rằng cuộc chiến hiện tại đơn giản chỉ là tái hiện lại những cuộc chiến trong lịch sử cách đây gần năm nghìn năm, từ thời sơ khai của nền văn minh Lưỡng Hà.
Cuộc chiến bị khơi mào bởi sự mâu thuẫn phức tạp giữa sắc tộc và tôn giáo, chính trị và kinh tế, chủ nghĩa lý tưởng và chủ nghĩa cá nhân. Nó còn liên quan đến sự tranh giành quyền lực ở Vùng Vịnh, sự không bền vững của các khối liên kết trong nước, quan niệm độc đoán về sự hình thành của các dân tộc, và sự biến mất của những đường biên giới ở vùng Trung Đông từng tồn tại trên bản đồ của đế chế Ottoman.
Vấn Đề Địa Lý: Trọng Tâm Của Xung Đột
Tuy nhiên, vấn đề địa lý mới là tâm điểm của cuộc xung đột. Quốc vương Iran đã có mối bất hòa với chế độ Ba'ath ở Baghdad ngay từ khi đảng này lên nắm quyền. Một trong những vấn đề quan trọng giữa hai quốc gia là con sông Shatt-al-Arab và vùng châu thổ ở điểm giao hòa giữa hai con sông Tigris và Euphrates của Iraq với một vài con sông khác của Iran.
Con sông Shatt-al-Arab đóng vai trò là đường biên giới tự nhiên dài 120 dặm giữa Iran và Iraq. Đối với Iran, đây là tuyến đường quan trọng nhất dẫn ra vịnh Ba Tư, trong khi với Iraq, nó có ý nghĩa sống còn vì là tuyến đường duy nhất dẫn ra biển. Toàn bộ đường bờ biển của Iraq chỉ kéo dài khoảng 23 dặm, trong khi đường bờ biển của Iran dài tới 14.000 dặm.
Các cơ sở hạ tầng dầu mỏ của cả hai quốc gia, bao gồm các mỏ khai thác, trạm bơm, đường ống dẫn dầu và thùng chứa, đều tập trung bên bờ sông Shatt-al-Arab. Quốc vương Iran đã tính toán khôn ngoan khi cho xây dựng các đường ống dẫn dầu và làm đường mốc ngoài khơi ở đảo Kharg, trong khi Iraq phụ thuộc nhiều vào vùng hạ lưu hẹp của con sông này để xuất khẩu dầu mỏ.
Thỏa Thuận Algier Và Những Hệ Lụy Tiếp Theo
Quốc vương Iran và chế độ Ba'ath cuối cùng đã đi đến một thỏa thuận được ký kết tại Algier vào năm 1975, với người đại diện phía Iraq là Saddam Hussein. Về mặt chủ quyền con sông, Iran có lợi thế hơn khi Iraq chấp nhận bờ phía đông thuộc về Iran. Để đổi lại, quốc vương Iran đồng ý cắt giảm viện trợ cho người Kurds, một nhóm dân tộc thiểu số đang đấu tranh với chính quyền Ba'ath ở Iraq.
Ba năm sau, năm 1978, Iraq đền đáp bằng việc trục xuất giáo chủ Ayatollah Khomeini, người bị đi đày ở Iraq trong 14 năm. Tuy nhiên, hành động này sau đó lại trở thành một bước đi không có lợi, góp phần vào những biến động chính trị tiếp theo trong khu vực.
Cuộc chiến tranh Iraq-Iran không chỉ là một xung đột cục bộ, mà còn là một minh chứng cho thấy dầu mỏ đã trở thành trung tâm của những cuộc tranh giành quyền lực và kinh tế trên toàn cầu, để lại những bài học sâu sắc cho lịch sử nhân loại.
