Khủng Hoảng Dầu Mỹ 1979: Nội Các Rung Chuyển Và Cuộc Chiến Năng Lượng Toàn Cầu
Năm 1979, cuộc khủng hoảng dầu mỏ đã gây ra một cơn địa chấn trong nền kinh tế và chính trị Hoa Kỳ, dẫn đến những thay đổi sâu sắc trong nội các của Tổng thống Jimmy Carter. Sự thiếu hụt nhiên liệu nghiêm trọng không chỉ làm tê liệt giao thông mà còn kích hoạt lạm phát phi mã, đẩy đất nước vào tình trạng bất ổn chưa từng có.
Thiếu Hụt Xăng Dầu Và Sự Bùng Nổ Của Lạm Phát
Theo một cuộc điều tra của Hiệp hội Xe Mỹ, vào cuối tháng 6 năm 1979, gần 60% trạm xăng trên toàn quốc đã đóng cửa vào thứ Bảy, và con số này tăng lên 70% vào Chủ nhật. Tình trạng này khiến lượng xăng dự trữ cho kỳ nghỉ hè đầu tiên trở nên cực kỳ khan hiếm. Những người lái xe tải đã tổ chức các cuộc đình công ồn ào và bạo lực khắp cả nước, với hàng trăm xe tải xếp hàng dài 30 dặm trên Đường Expressway ở Long Island, gây ra sự tức giận cho hàng chục nghìn tài xế ô tô.
Giá xăng tăng vọt không phải là vấn đề duy nhất. Lạm phát đã leo thang đến mức độ chưa từng thấy, làm xói mòn niềm tin của công chúng vào chính phủ. Stuart Eizenstat, trưởng ban cố vấn về chính sách đối nội của Nhà Trắng, mô tả thời kỳ này là "đen tối", khi tất cả các vấn đề từ năng lượng đến lạm phát đều kết hợp lại, tạo ra một cuộc khủng hoảng dường như không thể giải quyết.
Áp Lực Chính Trị Và Các Giải Pháp Năng Lượng Thay Thế
Trong bối cảnh khủng hoảng, áp lực chính trị đã thúc đẩy chương trình "nhiên liệu tổng hợp" nhằm giảm sự phụ thuộc của Mỹ vào dầu nhập khẩu. Các phương pháp được đề xuất bao gồm hydro hóa than, một quy trình tương tự như Đức sử dụng trong Thế chiến II, và đốt đá ở Rockies lên đến 48°C. Tuy nhiên, chương trình này được dự đoán sẽ tiêu tốn hàng chục tỷ đô la, mất nhiều năm để thực hiện và gây ra những vấn đề môi trường nghiêm trọng.
Mặc dù vậy, về mặt chính trị, nó ngày càng trở nên khó cưỡng lại. Tổng thống Carter, trong bài phát biểu về "sự khủng hoảng niềm tin của nước Mỹ", đã công bố kế hoạch sản xuất 2,5 triệu thùng nhiên liệu tổng hợp mỗi ngày từ than và dầu đá phiến. Ban đầu, ông muốn đề xuất 5 triệu thùng nhưng đã bị bác bỏ.
Cuộc Khủng Hoảng Ngoại Giao Và Sự Bất Ổn Trong Nước
Trong khi đó, Carter tham dự cuộc họp thượng đỉnh về kinh tế ở Tokyo với các nhà lãnh đạo phương Tây, nơi ông ghi lại trong nhật ký rằng đó là "một trong những ngày tồi tệ nhất trong cuộc đời ngoại giao của tôi". Các cuộc thảo luận diễn ra căng thẳng, với Thủ tướng Đức Helmut Schmidt chỉ trích Carter, và Thủ tướng Anh Margaret Thatcher được mô tả là "một phụ nữ cứng rắn, cực kỳ bảo thủ".
Trở về nước, Carter phải đối mặt với tỷ lệ ủng hộ giảm xuống chỉ còn 25%, tương đương với Richard Nixon trong những ngày cuối cùng trước khi từ chức. Ông quyết định hủy bỏ kỳ nghỉ ở Hawaii và trở về trại David để phân tích tình hình, nơi ông nhận được một báo cáo dày 107 trang về tâm lý trong nước.
Cuộc Đại Thanh Trừng Trong Nội Các
Để ứng phó với khủng hoảng, Carter đã thực hiện một cuộc đại thanh trừng trong nội các, buộc hai thành viên chủ chốt phải từ chức: Bộ trưởng Tài chính Michael Blumenthal và Bộ trưởng Y tế Joseph Califano. Mặc dù các cố vấn như Eizenstat khuyên can, cho rằng Califano có sự ủng hộ chính trị mạnh mẽ và Blumenthal đang chiến đấu chống lạm phát, Carter vẫn kiên quyết với quyết định của mình.
Ngoại trưởng Cyrus Vance đề nghị tất cả các bộ trưởng nộp đơn từ chức để Carter có thể tái cấu trúc. Tổng thống đã chấp thuận, dẫn đến việc năm thành viên nội các rời đi, một số bị sa thải và một số tự nguyện. Hành động này nhằm mục đích ủng hộ tổng thống nhưng lại phản tác dụng, gây ra cảm giác bất an lan rộng trong nước và trên toàn thế giới phương Tây.
Hậu Quả Và Bài Học Lịch Sử
Mặc dù Ả-rập đã tăng sản lượng dầu từ 8,5 lên 9,5 triệu thùng mỗi ngày vào tháng 7, giúp làm dịu tình trạng thiếu hụt trong ngắn hạn, nhưng đây không phải là giải pháp lâu dài. Cuộc khủng hoảng đã để lại những bài học sâu sắc về sự phụ thuộc vào năng lượng và tính dễ tổn thương của nền kinh tế toàn cầu.
Sự kiện này không chỉ làm rung chuyển nội các Mỹ mà còn phản ánh cuộc chiến giành tiền bạc và quyền lực xung quanh ngành công nghiệp dầu mỏ, một chủ đề được khắc họa sinh động trong cuốn sách "Dầu mỏ, Tiền bạc & Quyền lực" của Daniel Yergin. Cuộc khủng hoảng năm 1979 vẫn là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử, nhắc nhở về tầm quan trọng của an ninh năng lượng và sự ổn định chính trị.
