Cuộc Khủng Hoảng Dầu Mỏ Năm 1979: Phản Ứng Dây Chuyền Từ Iran Đến Toàn Cầu
Ngành công nghiệp dầu mỏ luôn là một bức tranh phức tạp về tiền bạc, quyền lực và những cuộc giao tranh khốc liệt. Sự kiện năm 1979 đã chứng kiến một cuộc khủng hoảng dầu mỏ bắt nguồn từ Iran, tạo ra những cơn chấn động lan rộng khắp nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt ảnh hưởng sâu sắc đến Nhật Bản và các tập đoàn dầu khí hàng đầu thế giới.
Nhật Bản: Quốc Gia Chịu Ảnh Hưởng Nặng Nề Nhất
Đến năm 1978, Iran đã chiếm hơn 20% nguồn cung dầu cho Nhật Bản, biến quốc gia Đông Á này trở nên phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ từ Trung Đông hơn bất kỳ nước công nghiệp nào khác. Sau cuộc khủng hoảng dầu đầu tiên, Nhật Bản đã thành công trong việc chiếm lĩnh nguồn cung từ Iran, nhưng chính điều này lại trở thành điểm yếu chí mạng khi khủng hoảng bùng phát.
Các nhà máy lọc dầu của Nhật không thể hoạt động khi thiếu nguồn cung, buộc chính phủ phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt tài nguyên nghiêm trọng. Nền kinh tế Nhật Bản bị đe dọa bởi thực tế ngành công nghiệp của họ phụ thuộc quá lớn vào dầu mỏ. Khủng hoảng lan tràn ở Nhật hơn bất kỳ nơi nào khác vì tăng trưởng kinh tế thần kỳ trong 20 năm có nguy cơ bị mất trắng.
Các Tập Đoàn Dầu Khí Lớn Và Sự Sụp Đổ Dây Chuyền
Công ty Dầu khí Anh (BP) là một trong những tập đoàn bị ảnh hưởng nặng nề nhất, với khoảng 40% nguồn cung bắt nguồn từ Iran. Khi nguồn cung từ Iran bị cắt đứt, BP đã thêm điều khoản Bất khả kháng vào các hợp đồng của mình và giảm bớt người mua, bao gồm cả việc ngừng cung cấp cho Exxon.
Sự sụp đổ dây chuyền bắt đầu khi các công ty bị mất nguồn cung từ cả BP hoặc Iran cũng thêm điều khoản Giảm bớt bán hàng hoặc hủy bỏ hợp đồng với lý do bất khả kháng. Exxon, trước tình hình đó, đã cảnh báo khách hàng từ năm 1974 nên phân tán nguồn cung và không nên phụ thuộc vào họ.
Clifton Garvin, Chủ tịch Exxon, tuyên bố: “Thế giới đang thay đổi, Exxon không thể đóng vai trò trung gian giữa các nước Ả-rập Xê-út và người tiêu dùng Nhật Bản”. Vào tháng 3 năm 1979, Exxon bắt đầu giảm hợp đồng với các bên thứ ba, một thông điệp không hề được báo trước trong tình hình khủng hoảng.
Thị Trường Chợ Đen Bùng Nổ Và Những Chiến Thuật Mới
Phản ứng dây chuyền đã tạo ra một hiện tượng đáng chú ý: sự bùng nổ của thị trường chợ đen dầu mỏ. Cho đến lúc đó, cả dầu thô lẫn dầu đã lọc từ chợ đen chỉ chiếm khoảng 8% nguồn cung, nhưng tình hình đã thay đổi nhanh chóng.
Các công ty quyền lực của Nhật Bản buộc phải tìm kiếm các nguồn cung khác và sáng tạo trong cách tiếp cận. Một nhà buôn Nhật đã khám phá ra cách tuyệt vời để thân thiết với các quan chức trong ngành và các công ty dầu của nhà nước: tặng quà cho họ. Thậm chí, để tận dụng mối quan hệ với Bộ trưởng Năng lượng của Iraq, nhà buôn này còn cung cấp dịch vụ châm cứu đẳng cấp quốc tế.
Đến cuối tháng 2 năm 1979, giá thị trường chợ đen đã gấp đôi giá chính thức. Thị trường này, thường được gọi là “thị trường Rotterdam” theo tên cảng dầu khổng lồ của châu Âu, thực chất là một thị trường toàn cầu được liên kết bởi mạng lưới điện thoại và telex.
Cơ Hội Vàng Cho Các Nhà Xuất Khẩu Và Bài Học Đắt Giá
Đây là cơ hội tuyệt vời cho các nhà xuất khẩu dầu mỏ. Họ phản ứng bằng hai cách chính:
- Bắt đầu tăng giá so với giá chính thức được cập nhật hàng tháng khắp thế giới
- Chuyển càng nhiều nguồn cung càng tốt từ các hợp đồng dài hạn sang thị trường chợ đen béo bở
Một bộ trưởng năng lượng của OPEC đã thẳng thắn thừa nhận: “Tôi sẽ là một thằng ngốc nếu không tăng 10 đôla một thùng ở thị trường chợ đen, khi tôi biết rằng nếu không làm thế thì sẽ có người khác bán ở giá đó”.
Sự thay đổi này được minh họa rõ nét qua trường hợp của Shell. Một buổi sáng, Shell nhận được fax từ một công ty xuất khẩu thông báo rằng hợp đồng cung cấp không còn hiệu lực dựa trên điều khoản Bất khả kháng. Cùng buổi chiều đó, Shell nhận được một bản fax khác từ cùng một nước thông báo rằng dầu được cung cấp trên cơ sở thị trường chợ đen - với mức giá cao hơn 50%. Và Shell đành phải chấp nhận mức giá chào đó.
Cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1979 không chỉ là một sự kiện kinh tế, mà còn là một bài học về sự phụ thuộc lẫn nhau trong nền kinh tế toàn cầu, về cách các quốc gia và tập đoàn đối mặt với biến động, và về sự chuyển dịch quyền lực trong ngành công nghiệp năng lượng thế giới.
