Tiểu Thuyết 'Nhật Ký Hư Không': Lời Nói Dối Nhỏ Làm Lộ Nghịch Lý Lớn
Nhật Ký Hư Không, tiểu thuyết đầu tay của Emi Yagi đoạt giải Dazai Osamu năm 2020, là một câu chuyện nhẹ nhàng nhưng sắc lạnh, nơi một lời nói dối tưởng chừng vụn vặt lại phơi bày những nghịch lý sâu sắc trong đời sống công sở và vai trò của phụ nữ tại Nhật Bản. Tác phẩm này, được Nhà xuất bản Trẻ phát hành bản tiếng Việt, không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một bức tranh xã hội đầy ám ảnh.
Từ Chiếc Cốc Cà Phê Đến Trật Tự Ngầm Nơi Công Sở
Câu chuyện bắt đầu với một chi tiết tưởng như nhỏ nhặt: những chiếc cốc cà phê bẩn bị bỏ lại sau cuộc họp. Chúng không tự biến mất, cũng không có quy định nào buộc ai phải dọn dẹp, nhưng bằng một cách quen thuộc, vẫn luôn được rửa sạch. Chính trong sự "quen thuộc" ấy, một trật tự ngầm được duy trì, phản ánh những quy ước vô hình trong môi trường làm việc.
Nhân vật chính, Shibata, 34 tuổi, là nữ nhân viên văn phòng duy nhất trong một bộ phận của công ty sản xuất lõi giấy. Trong môi trường tưởng như vận hành theo quy tắc rõ ràng, mọi công việc "của phụ nữ" - từ pha cà phê, rửa cốc, nghe điện thoại, dọn dẹp, đến lau lò vi sóng - đều mặc nhiên thuộc về cô, theo một quy luật bất thành văn. Những việc này không nằm trong bảng mô tả công việc, cũng không được ghi nhận trong bất kỳ tiêu chí đánh giá nào, nhưng vẫn tồn tại bền bỉ, tạo nên một gánh nặng vô hình.
Shibata nhận ra sự vô lý này qua một chi tiết rất nhỏ: tên cô dường như bị gắn với những thiết bị trong văn phòng, như thể sự hiện diện của cô đồng nghĩa với việc phục vụ chúng. "Tên tôi không phải là lò vi sóng", cô tự nhủ. Những công việc nhỏ, lặp lại và gần như vô hình ấy dần lấp kín đời sống của cô, đến mức không còn được nhìn nhận như một vấn đề, mà trở thành một phần hiển nhiên của cuộc sống hàng ngày.
Lời Nói Dối Mang Thai: Cách Duy Nhất Để Được Đối Xử Công Bằng
Trong một buổi chiều, khi mùi thuốc lá từ những chiếc cốc cà phê bốc lên nồng nặc, Shibata bất ngờ nói rằng mình đang mang thai. Một lời nói dối tưởng chừng vô hại lại trở thành cách duy nhất để một người phụ nữ được đối xử công bằng trong môi trường công sở. Lời nói dối ấy không phải một kế hoạch được tính toán, mà giống như một phản xạ sau một chuỗi lặp kéo dài, khi một người không còn cách nào khác để thoát khỏi vị trí bị áp đặt.
Sau khi "mang thai", đời sống của Shibata thay đổi rõ rệt nhưng không ồn ào. Cô không còn phải pha cà phê, không phải làm thêm giờ hay xử lý những việc lặt vặt; thay vào đó, cô được về sớm, được nghỉ ngơi và nhận được sự quan tâm mà trước đó chưa từng có. Những đồng nghiệp từng mặc nhiên trông chờ cô bắt đầu tự làm phần việc của mình, những việc vốn không hề khó, chỉ là trước đó luôn có người làm thay.
Tuy nhiên, để có được sự thay đổi ấy, Shibata phải bước vào một vị trí khác, một phụ nữ mang thai và ngay lập tức bị đặt trong một hệ kỳ vọng mới: về gia đình, về đạo đức, về việc làm mẹ. Cô rời khỏi một khuôn mẫu để bước vào một khuôn mẫu khác, cho thấy sự phức tạp của các vai trò xã hội áp đặt lên phụ nữ.
Ran Giới Giữa Thật Và Giả: Sự Ra Đời Của Sorato Từ Hư Không
Ở tầng sâu hơn, ranh giới giữa thật và giả dần trở nên mơ hồ trong câu chuyện. Từ một lời nói dối ban đầu, Shibata bắt đầu cảm nhận cơ thể mình thay đổi, từ những cơn mệt mỏi đến những tưởng tượng về một sinh linh đang lớn lên bên trong và dần hình dung nó như một đứa trẻ. Đứa trẻ ấy được cô đặt tên là Sorato - "người sinh ra từ hư không".
Cái "hư không" ấy không chỉ là sự không tồn tại, mà là khoảng trống hiếm hoi trong đời sống của cô, nơi Shibata lần đầu có thời gian cho chính mình: nấu ăn, nghỉ ngơi, lắng nghe cơ thể và làm những điều trước đó dường như không tồn tại trong nhịp sống quen thuộc. Đây là một phản ánh sâu sắc về sự cô đơn và trống rỗng mà nhiều phụ nữ phải đối mặt trong xã hội hiện đại.
Nhẹ Nhàng Nhưng Sắc Lạnh: Phản Ánh Hiện Thực Quen Thuộc
Emi Yagi, với ngòi bút nhẹ nhàng nhưng sắc lạnh, cho thấy đôi khi điều phi lý nhất lại chính là hiện thực quen thuộc mà chúng ta chấp nhận hàng ngày. Ẩn dưới câu chuyện là một cảm giác trống rỗng kéo dài, nơi con người tồn tại như những lõi giấy nằm bên trong một cuộn giấy cứ thế được sử dụng mà không ai để ý. "Cuộn giấy cứ thế cuốn mãi... và bên trong lõi là một khoảng không."
Shibata không phá vỡ cấu trúc ấy, nhưng khoảng lệch nhỏ mà cô tạo ra từ một lời nói dối đủ để làm lộ ra những gì vốn được xem là hiển nhiên. Từ đó, tác phẩm đặt ra một câu hỏi quan trọng: những quy tắc quen thuộc đang vận hành đời sống liệu có thực sự tự nhiên, hay chỉ là những thói quen chưa từng bị chất vấn và cần được xem xét lại.
Thông Điệp Về Sự Chia Sẻ Và Cảm Thông
Nhật Ký Hư Không là một tiểu thuyết giàu tính gợi mở, thông qua một câu chuyện phi lý để phản ánh những áp lực rất thực mà phụ nữ phải đối mặt: những "vai trò" xã hội áp đặt, sự cô đơn trong chính những khuôn mẫu đó, và khó khăn trong việc cân bằng giữa công việc và đời sống cá nhân. Như tác giả Emi Yagi đã chia sẻ: "Tôi hy vọng mọi người sẽ nhận ra tầm quan trọng của việc chia sẻ và cảm thông với người khác. Tôi muốn viết một câu chuyện cho thấy điều quan trọng là phụ nữ không cần phải cảm thấy họ bị trói buộc trong một vai trò nhất định nào - là nhân viên công sở, là người vợ hay là người mẹ".
Tác phẩm này không chỉ dành cho độc giả Nhật Bản mà còn có thể gợi mở những suy ngẫm cho phụ nữ trên toàn thế giới, đặc biệt trong bối cảnh các vấn đề về bình đẳng giới và lao động vô hình ngày càng được quan tâm. Nhật Ký Hư Không chính là một lời nhắc nhở về sự cần thiết của việc thách thức những định kiến và tạo ra không gian cho sự tự do cá nhân.
