Sáng 29.5 tại TP.HCM, Hội Nhà văn TP.HCM đã tổ chức buổi giao lưu ra mắt tập hồi ký thứ ba mang tên Chân cứng đá mềm của nhà văn - đạo diễn Xuân Phượng. Ở tuổi 97, bà vẫn miệt mài với ngòi bút, ghi dấu một hành trình văn chương bền bỉ và đầy cảm hứng.
Thành công từ những tác phẩm trước
Nhà văn Xuân Phượng từng gây tiếng vang với tác phẩm Gánh gánh gồng gồng (xuất bản năm 2020), khi bà được vinh dự nhận giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và Hội Nhà văn TP.HCM. Gần đây nhất, cuốn sách này còn được trao giải B - Sách hay và giải thưởng Sách được bạn đọc yêu thích nhất tại giải thưởng Sách quốc gia 2026.
Chia sẻ tại buổi ra mắt
Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM Trịnh Bích Ngân xúc động phát biểu: Bà là một con người đặc biệt mà khi soi vào, chúng ta không chỉ thấy chiều dài thời gian, mà còn thấy cả chiều sâu lịch sử và tình yêu vô bờ bến của một trái tim. Ở tuổi gần tròn một thế kỷ, nữ đạo diễn vẫn khiến nhiều người ngưỡng mộ bởi sự tinh anh, nồng hậu và nguồn năng lượng bền bỉ để giữ lửa, thắp lửa cho sáng tạo.
Dù sức khỏe không còn tốt, mỗi lần xuất hiện bà phải có người thân dìu bước cùng cây gậy nhỏ, nhưng tại buổi ra mắt, nhà văn 97 tuổi vẫn khiến nhiều người xúc động khi mang theo lá thư của nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên gửi cô Xuân Phượng. Trong thư, ông viết: Con vô cùng sung sướng khi Chân cứng đá mềm - cuốn sách thứ ba của cô chính thức ra mắt. Từ Gánh gánh gồng gồng qua Khắc đi khắc đến đến Chân cứng đá mềm, con càng trân quý sức sống mãnh liệt, tình yêu tha thiết, tấm lòng thủy chung son sắt với ngòi bút vượt thời gian của cô.
Những khoảnh khắc đáng nhớ
Nhạc sĩ Trần Tiến không giấu được niềm vui khi gặp lại nhiều văn nghệ sĩ thân thương. Ông hài hước xin đứng nép sát vào vách tường vì sợ luồng gió lạnh từ máy lạnh phả xuống: Tôi bây giờ có biệt danh là Kỵ phong đại hiệp tùy hứng lý qua cầu rồi. Ông kể rời Vũng Tàu từ 6 giờ sáng, giấu mọi người để tạo bất ngờ cho nhà văn Xuân Phượng: Tôi bụng đói chân run, chạy vội lên đây vì biết chị sẽ không cho đi đâu. Nhạc sĩ xúc động nhắc việc bà nay đã 97 tuổi, hơn ông 18 tuổi nhưng vẫn ra mắt được Chân cứng đá mềm. Rồi ông lại cười khà khà: Giờ thì đá vẫn cứng, còn tôi mềm nhũn hết cả rồi.
Để tặng nhà văn Xuân Phượng - cũng là người Huế - nhạc sĩ Trần Tiến đã hát ca khúc Thôi kệ do ông sáng tác. Những ca từ Nếu sống không vui thì chết có chi buồn. Thôi kệ. Học một chữ buông, buông mình về cõi vô thường... khiến cả khán phòng lặng đi vì quá đỗi nhói lòng.
Quyết định cuộc đời ở tuổi 37
Buổi giao lưu càng đặc biệt khi đạo diễn, nhà văn Xuân Phượng xúc động kể lại quyết định rẽ hướng cuộc đời ở tuổi 37: rời bỏ nghề bác sĩ ổn định để vào chiến trường Quảng Trị làm phim giữa những năm tháng bom đạn ác liệt. Nhiều người khi đó tưởng tôi có vấn đề về thần kinh, không ai tin tôi dám dấn thân, chấp nhận sống chết giữa vùng chiến sự. Nhưng càng sống cùng đồng bào, tôi càng thấy quyết định của mình là hoàn toàn đúng, tác giả Chân cứng đá mềm chia sẻ.
Đánh giá từ giới chuyên môn
PGS-TS Bùi Thanh Truyền liều mình cho rằng Chân cứng đá mềm ông đọc thích hơn Gánh gánh gồng gồng. Dù luôn tự nhận mình là người nhớ lâu, thù dai nhưng đọc hết sách tôi thấy nhà văn Xuân Phượng đã chọn giải pháp nhớ những gì cần nhớ, buông bỏ những gì cần buông, thật đáng nể để học tập, ông Truyền nói.
Nhà phê bình Bùi Thanh Truyền nhận định: Nếu Gánh gánh gồng gồng gây ấn tượng bởi cuộc đời nhiều thăng trầm của một nghệ sĩ đến với cách mạng, Khắc đi khắc đến có nét duyên của những tiểu tự sự bi hài trên hành trình mang chuông đi đánh xứ người, thì Chân cứng đá mềm lại tạo dấu ấn bởi ý nghĩa của lý tưởng sống, bởi sự hòa kết giữa văn chương - điện ảnh - lịch sử trong cả nội dung lẫn cách trình bày.
Niềm tin vào tương lai tốt đẹp
Qua tập hồi ký, đạo diễn - nhà văn Xuân Phượng đã cho chúng ta biết thêm nhiều lát cắt lịch sử, văn hóa, con người dù nhỏ thôi, nhưng sâu đậm. Chúng ta sẽ bắt gặp ở hồi ký những con người đã đi vào lịch sử như Bác Hồ, Trần Đại Nghĩa, Chu Văn Tấn, Huỳnh Văn Tiểng hay Joris Ivens. Mỗi chân dung mà bà tiếp xúc, được làm việc, được gặp gỡ hiện lên chân thật, giản dị, giúp chúng ta thêm tư liệu về cuộc đời họ.
Ngay tên gọi của hồi ký là Chân cứng đá mềm, nhà văn Xuân Phượng đã truyền cho chúng ta niềm tin, tin vào tương lai tốt đẹp dù hiện thực có vất vả, khó khăn, đời có những gập ghềnh. Nhưng trên hết, khi có niềm tin, có nghị lực, có cố gắng, thì quả ngọt thành công sẽ đến với chúng ta. Đó là giá trị cao đẹp của cuốn sách mới, ông Trần Đình Ba - Phó giám đốc, Phó tổng biên tập NXB Tổng hợp TP.HCM chia sẻ.
